دسته: اطلاعیه‌ها

روان‌کاوی، نظریه‌ای که بر اساس پژوهش‌های زیگموند فروید در اواخر قرن نوزدهم و اویل قرن بیستم شکل گرفت، از ابتدا با مجادلات و مخالفت‌های فراوانی مواجه شد، از جمله با مناقشات و مقاومت‌هایی که جامعه‌ی پزشکیِ آن زمان در برابر این نظریه از خود نشان می‌داد، اما به‌مرور زمان این نظریه توانست جایگاه تثبیت‌شده‌ای برای خود به دست آورد. امروزه دامنه‌ی روان‌کاوی از حوزه‌ی اولیه‌ی آن (درمان بیماری‌های روان‌تنی) بسیار فراتر رفته است، به‌گونه‌ای که کاربردهای علمی و آکادمیک آن در پژوهش‌های علوم انسانی به‌مراتب بیشتر از کاربردهای درمانی این نظریه شده است. هسته‌ی مرکزی اندیشه‌ی روان‌کاوی را دیدگاهی درباره‌ی انسان تشکیل می‌دهد که پارادایم‌های فلسفی زمانه‌ی خود را از هر حیث به پرسش می‌گرفت. عصاره‌ی آن پارادایم‌ها را در ایده‌ی موسوم به «سوژه‌ی دکارتی» می‌توان دید که انسان را بر اساس فرایندهای تفکر خودآگاهانه تعریف می‌کند. روان‌کاوی متقابلاً نگرشی را درباره‌ی انسان مطرح کرد که بر دوبودگیِ ذاتی در روان استوار است: از یک سو «ضمیر آگاه» که ناگزیر از تن در دادن به الزامات زندگی اجتماعی است، و از سوی دیگر «ضمیر ناخودآگاه» که قلمرو آرزوهای کام‌نیافته، هراس‌های کتمان‌شده و امیال فردی و خودمدارانه است. روان‌کاوی این ساحت دوم و تاریک را که تا آن زمان فقط در ادبیات به آن پرداخته شده بود، با رهیافتی کاملاً نظام‌مند می‌کاود و برملا می‌کند. به دلیل پرتوافشانی بر همین ساحت تاریک و غالباً کتمان‌شده، نظریه‌ی روان‌کاوی آماج حملات و تحریف‌های فراوان بوده است.

یگانه راه آشناییِ درست و عمیق با این نظریه‌ی تأثیرگذار در علوم انسانی، خواندن متون دست‌اول به قلم بنیان‌گذار آن است، و نه متون دست‌دوم که بسیاری‌شان با انواع تحریف‌ها توأم شده‌اند. این درس‌گفتار آنلاین در ده جلسه می‌کوشد منتخبی از پایه‌ای‌ترین متون روان‌کاوی را به صورت جمع‌خوانی به بحث بگذارد تا از این راه مفاهیم اساسی این نظریه و روش آن در درمان بیماری‌های روان‌تنی تبیین شوند. به این منظور، مبنای این درس‌گفتار، بخش‌های برگزیده از رساله‌های زیر از زیگموند فروید خواهد بود:

۱. «روان‌کاوی» (تاریخچه و اصول بنیانی روان‌کاوی، در دو جلسه)
۲.  «شرحی کوتاه درباره‌ی روان‌کاوی» (برخی مفاهیم پایه‌ای و مهم روان‌کاوی، در دو جلسه)
۳. «رئوس نظریه‌ی روان‌کاوی» (ایده‌پردازی‌های نوآورانه‌ی فروید در حوزه‌ی روان‌شناسی، در دو جلسه)
۴. «خود و نهاد» (تبیین دستگاه روان با رویکردی جایگاه‌شناختی، در دو جلسه)
۵. «انواع مقاومت در برابر روان‌کاوی» (پاسخ‌های فروید به مجادلات و مناقشات درباره‌ی روان‌کاوی، در دو جلسه)

متن‌خوانی در این درس‌گفتار بر اساس ترجمه‌ی این رساله‌ها در کتاب نظریه‌ی روان‌کاوی (انتشارات مروارید، چاپ سوم، زمستان ۹۹) انجام خواهد شد. این درس‌گفتار طی ده هفته برگزار می‌شود. از شرکت‌کنندگان انتظار می‌رود هر یک از این رساله‌ها را پیش از جلسه بخوانند تا در زمان برگزاری کارگاه بتوانیم بر بخش‌هایی از متن این رساله‌ها تمرکز کنیم و مفاهیم مطرح‌شده در آن بخش‌ها را به بحث بگذاریم.

مدت دوره: ۱۰ جلسه
زمان برگزاری: پنجشنبه ساعت ۷ عصر
شروع دوره: ۳۰ بهمن ۱۳۹۹
پیش‌ثبت‌نام و کسب اطلاعات بیشتر واتس‌اپ ۰۹۰۲۹۶۴۵۵۴۸، اینستاگرام atu_lit_elmi@

داستان‌های پسامدرن جهان پیرامون ما را به شیوه‌ای متناسب با زندگی در عصر پسامدرن بازنمایی می‌کنند. خواننده‌ای که به سبک‌وسیاق داستان‌های کلاسیک عادت کرده باشد، در مواجهه‌ی نخست با آثار پسامدرن، آن‌ها را فاقد انسجام روایی می‌پندارد و چه‌بسا دنبال کردن وقایع این داستان‌ها نیز برایش دشوار باشد. اما اگر سازوکارهای معناآفرینی به شیوه‌ی پسامدرنیست‌ها و شیوه‌ی خوانش داستان‌های آنان را به‌درستی بدانیم، آن‌گاه نه‌فقط از خواندن این آثار لذت می‌بریم بلکه همچنین درمی‌یابیم که ادبیات پسامدرن تفسیری از زندگی ما در جهان امروز به دست می‌دهد و معنایی عمیق و تأمل‌انگیز دارد. خوانش تحلیلیِ داستان‌های پسامدرن مستلزم آشنایی با نظریه‌های پساساختارگراست. از این رو، در این وبینار ضمن تبیین دو نظریه‌ی «مرگ مؤلف» (رولان بارت و میشل فوکو) و «ساحت‌های وجودی» (برایان مک‌هِیِل)، داستانی پسامدرن به قلم نویسنده‌ی معاصر اسماعیل زرعی نیز از منظر همین نظریه‌ها نقد می‌شود تا مخاطب ضمن آشنایی با برخی از شالوده‌های نظریِ پسامدرنیسم، خوانش تحلیلی داستان کوتاه پسامدرن را در عمل تمرین کند.

زمان برگزاری وبینار: جمعه ۲۴ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۱۸

مهلت پیش‌ثبت‌نام: تا روز سه‌شنبه ۲۱ بهمن

انتشارات نیلوفر مجموعه‌ی سه‌جلدی کتاب‌های داستان کوتاه در ایران را برای چهارمین بار منتشر کرد.

جلد اول از کتاب حاضر، با تأکید بر ضرورتِ شناختِ شالوده‌های نظریِ داستان کوتاه به عنوان پیش‌شرط نقد، هم نظریه‌های این ژانر را معرفی می‌کند و هم این‌که کاربرد آن نظریه‌ها را در نقد عملیِ برگزیده‌ای از شاخص‌ترین و صناعتمندترین داستان‌های کوتاه ایران نشان می‌دهد. ساختار جلد اول از این قرار است: در بخش نخست، مفاهیم و نظریه‌های داستان رئالیستی و داستان ناتورالیستی معرفی شده‌اند. در بحث راجع به این مفاهیم و نظریه‌ها، نویسنده رویکردی میان‌رشته‌ای در پیش گرفته و لذا رئالیسم و ناتورالیسم در ادبیات را از راه قیاس با همین سبک‌ها در هنرهای بصری (عمدتاً نقاشی و بعد سینما) تبیین کرده است. در بخش بعدی، نقدهای مشروحی بر داستان‌های ممتازی که با این دو سبک‌ نوشته شده‌اند ارائه گردیده است. در بخش پایانیِ این مجلد، قرائت‌های نقادانه از داستان‌های بیشتری به دست داده شده است که تحولات مهم در زمینه‌ی مضامین و تکنیک‌های داستان کوتاه ایران را به نمایش می‌گذارند. در جلد نخستِ این کتاب، نویسنده علاوه بر تحلیل‌های موردی و اشاره به داستان‌های متعدد، مجموعاً پانزده داستان کوتاه به قلم نویسندگان رئالیست و ناتورالیست ایرانی و یک داستان از ادبیات کهن فارسی (هزار و یک شب) را به‌طور مشروح نقد کرده است.

در جلد دومِ این کتاب، همچون جلد نخست، آشنایی با شالوده‌های نظریِ داستان کوتاه پیش‌شرط نقد فرض شده است. از این رو، نویسنده در فصل‌های اول و دوم عناصر و ویژگی‌های داستان کوتاه مدرن را شرح می‌دهد. ساختار سه فصل بعدی از این قرار است که ابتدا یکی از نظریه‌های داستان کوتاه مدرنیستی با بسط و تکمیل و افزودنِ نکات و مثال‌های روشنگر، معرفی می‌شود و سپس نمونه‌هایی ممتاز از داستان مدرن ایرانی از منظر همان نظریه مشروحاً مورد بررسی قرار می‌گیرند. به منظور آشناییِ بیشترِ خواننده با جریان‌های داستان‌نویسی در دهه‌های اخیر و گستره‌ی مضامین آن، در فصل آخر شش نمونه‌ی شاخصِ دیگر از داستان‌های مدرن ایرانی نقد شده‌اند. رویکرد نویسنده در این مجلد، مانند مجلد قبلی، میان‌رشته‌ای است و او به نقاشی‌های امپرسیونیستی، شعرهای ایماژیستی و فیلم‌های سینمایی می‌پردازد تا چهارچوبی برای فهم و نقد داستان به دست دهد. آخرین داستان بررسی‌شده در کتاب حاضر، یکی از نخستین آثار واجد ابتکارهای فراداستانی در ایران است و حرکت داستان کوتاه ما به سوی پسامدرنیسم را نشان می‌دهد که موضوع جلد سومِ کتاب حاضر است. در جلد دومِ این کتاب، نویسنده علاوه بر تحلیل‌های موردی و اشاره به داستان‌های متعدد، مجموعاً پانزده داستان کوتاه مدرن ایرانی را به تفصیل نقد کرده است.

جلد سومِ این کتاب به تبیین و معرفی داستان‌نویسیِ پسامدرن اختصاص دارد که متأخرترین جریان در داستان کوتاه ایران است. نویسنده تحولات سبکی و صناعیِ داستان کوتاه ایران در یک دهه‌ونیمِ اخیر را با روشی میان‌رشته‌ای و پویش‌شناسانه و با الگویی برگرفته از نقد ادبی بررسی کرده است. این جلد شامل ده فصل و ساختار کلیِ آن بدین قرار است: هر فصل با بخشی موسوم به «ملاحظات اولیه» آغاز می‌شود که در آن پیش‌زمینه‌ای برای فهم بهترِ مباحث همان فصل به دست داده شده است. نویسنده سپس در چند بخش متوالی اجزاء یک نظریه‌ی پسامدرن را با بسط و تکمیل و افزودنِ نکات و مثال‌های روشنگر تبیین می‌کند. بخش پایانیِ هر فصل به نقد عملیِ چند داستان نمونه از منظر نظریه‌ی تبیین‌شده در همان فصل اختصاص دارد. در جلد سوم، علاوه بر تحلیل‌های موردی و اشاره به داستان‌های متعدد، بیست داستان شاخص که هر یک جنبه‌ای از جریان پسامدرن در داستان‌نویسیِ معاصر ما را به نمایش می‌گذارد، به تفصیل و با استناد به نظریه‌های پسامدرنیسم نقد شده‌اند. بدین ترتیب، در سه جلد کتاب داستان کوتاه در ایران، مجموعاً پنجاه داستان کوتاهِ ممتاز به قلم نویسندگان صاحب‌سبک ایرانی بررسی شده‌اند که تصویری روشن از تطور سبک‌ها و مضامین این نوع ادبی در کشور ما به دست می‌دهند.

کتاب کاربرد روان‌کاوی در نقد ادبی: هفت اثر از فروید درباره‌ی ادبیات با ترجمه‌ی حسین پاینده منتشر شد. ناشر این کتاب، انتشارات مروارید است.

کاربرد روان‌کاوی در نقد ادبی دربرگیرنده‌ی هفت تک‌نگاری و نوشتار از زیگموند فروید، بنیان‌گذار نظریه‌ی روان‌کاوی، در خوانش نقادانه‌ی متون ادبی است. فروید از مفاهیمی که خود در روان‌کاوی نظریه‌پردازی کرده است برای تحلیل متون ادبی بهره می‌گیرد، اما متقابلاً از ادبیات هم برای تبیین مفاهیم روان‌کاوانه استفاده می‌کند. وی در تبیین رابطه‌ی همکارانه‌ی ادیبان و روان‌درمانگران چنین می‌نویسد: «نویسنده‌ی آفرینشگر نمی‌تواند از آنچه به حوزه‌ی کار روان‌پزشک مربوط می‌شود اجتناب کند، همان‌گونه که روان‌پزشک هم نمی‌تواند به قلمرو نویسنده‌ی آفرینشگر وارد نشود. بررسی موضوعات روان‌پزشکی در ادبیات می‌تواند درست باشد، بی آن‌که ذره‌ای از جنبه‌ی زیبایی‌شناختیِ متون ادبی کاسته شود.»

مجموعه‌ای از آثار فروید در نقد ادبی که ترجمه‌ی فارسی‌شان در کتاب حاضر ارائه شده است، سپهر اندیشگانیِ او درباره‌ی چیستی آفرینش هنری و ادبی را به خواننده می‌شناساند. این تک‌نگاری‌ها و مقالات همچنین نمونه‌هایی دست‌اول از کاربرد رویکرد روان‌کاوانه‌ی کلاسیک در نقد ادبی محسوب می‌شوند و می‌توانند راهگشای پژوهشگران این حوزه باشند. دکتر حسین پاینده، مترجم این کتاب، با افزودن مقدمه‌ای حدوداً سی‌صفحه‌ای کوشیده است برخی از بنیانی‌ترین مفاهیم نظریه‌ی روان‌کاوی را که دانستن‌شان پیش‌شرط فهم آثار فروید درباره‌ی ادبیات و هنر است، معرفی کند تا مطالعه‌ی این کتاب برای خواننده راحت‌تر شود. این کتاب مکمل کتاب دیگری از دکتر پاینده با عنوان نظریه‌ی روان‌کاوی (حاوی هفت اثر از فروید) است که انتشارات مروارید پاییز ۹۹ منتشر کرد.