دسته: کارگاه‌ها

روان‌کاوی، نظریه‌ای که بر اساس پژوهش‌های زیگموند فروید در اواخر قرن نوزدهم و اویل قرن بیستم شکل گرفت، از ابتدا با مجادلات و مخالفت‌های فراوانی مواجه شد، از جمله با مناقشات و مقاومت‌هایی که جامعه‌ی پزشکیِ آن زمان در برابر این نظریه از خود نشان می‌داد، اما به‌مرور زمان این نظریه توانست جایگاه تثبیت‌شده‌ای برای خود به دست آورد. امروزه دامنه‌ی روان‌کاوی از حوزه‌ی اولیه‌ی آن (درمان بیماری‌های روان‌تنی) بسیار فراتر رفته است، به‌گونه‌ای که کاربردهای علمی و آکادمیک آن در پژوهش‌های علوم انسانی به‌مراتب بیشتر از کاربردهای درمانی این نظریه شده است. هسته‌ی مرکزی اندیشه‌ی روان‌کاوی را دیدگاهی درباره‌ی انسان تشکیل می‌دهد که پارادایم‌های فلسفی زمانه‌ی خود را از هر حیث به پرسش می‌گرفت. عصاره‌ی آن پارادایم‌ها را در ایده‌ی موسوم به «سوژه‌ی دکارتی» می‌توان دید که انسان را بر اساس فرایندهای تفکر خودآگاهانه تعریف می‌کند. روان‌کاوی متقابلاً نگرشی را درباره‌ی انسان مطرح کرد که بر دوبودگیِ ذاتی در روان استوار است: از یک سو «ضمیر آگاه» که ناگزیر از تن در دادن به الزامات زندگی اجتماعی است، و از سوی دیگر «ضمیر ناخودآگاه» که قلمرو آرزوهای کام‌نیافته، هراس‌های کتمان‌شده و امیال فردی و خودمدارانه است. روان‌کاوی این ساحت دوم و تاریک را که تا آن زمان فقط در ادبیات به آن پرداخته شده بود، با رهیافتی کاملاً نظام‌مند می‌کاود و برملا می‌کند. به دلیل پرتوافشانی بر همین ساحت تاریک و غالباً کتمان‌شده، نظریه‌ی روان‌کاوی آماج حملات و تحریف‌های فراوان بوده است.

یگانه راه آشناییِ درست و عمیق با این نظریه‌ی تأثیرگذار در علوم انسانی، خواندن متون دست‌اول به قلم بنیان‌گذار آن است، و نه متون دست‌دوم که بسیاری‌شان با انواع تحریف‌ها توأم شده‌اند. این درس‌گفتار آنلاین در ده جلسه می‌کوشد منتخبی از پایه‌ای‌ترین متون روان‌کاوی را به صورت جمع‌خوانی به بحث بگذارد تا از این راه مفاهیم اساسی این نظریه و روش آن در درمان بیماری‌های روان‌تنی تبیین شوند. به این منظور، مبنای این درس‌گفتار، بخش‌های برگزیده از رساله‌های زیر از زیگموند فروید خواهد بود:

۱. «روان‌کاوی» (تاریخچه و اصول بنیانی روان‌کاوی، در دو جلسه)
۲.  «شرحی کوتاه درباره‌ی روان‌کاوی» (برخی مفاهیم پایه‌ای و مهم روان‌کاوی، در دو جلسه)
۳. «رئوس نظریه‌ی روان‌کاوی» (ایده‌پردازی‌های نوآورانه‌ی فروید در حوزه‌ی روان‌شناسی، در دو جلسه)
۴. «خود و نهاد» (تبیین دستگاه روان با رویکردی جایگاه‌شناختی، در دو جلسه)
۵. «انواع مقاومت در برابر روان‌کاوی» (پاسخ‌های فروید به مجادلات و مناقشات درباره‌ی روان‌کاوی، در دو جلسه)

متن‌خوانی در این درس‌گفتار بر اساس ترجمه‌ی این رساله‌ها در کتاب نظریه‌ی روان‌کاوی (انتشارات مروارید، چاپ سوم، زمستان ۹۹) انجام خواهد شد. این درس‌گفتار طی ده هفته برگزار می‌شود. از شرکت‌کنندگان انتظار می‌رود هر یک از این رساله‌ها را پیش از جلسه بخوانند تا در زمان برگزاری کارگاه بتوانیم بر بخش‌هایی از متن این رساله‌ها تمرکز کنیم و مفاهیم مطرح‌شده در آن بخش‌ها را به بحث بگذاریم.

مدت دوره: ۱۰ جلسه
زمان برگزاری: پنجشنبه ساعت ۷ عصر
شروع دوره: ۳۰ بهمن ۱۳۹۹
پیش‌ثبت‌نام و کسب اطلاعات بیشتر واتس‌اپ ۰۹۰۲۹۶۴۵۵۴۸، اینستاگرام atu_lit_elmi@

داستان‌های پسامدرن جهان پیرامون ما را به شیوه‌ای متناسب با زندگی در عصر پسامدرن بازنمایی می‌کنند. خواننده‌ای که به سبک‌وسیاق داستان‌های کلاسیک عادت کرده باشد، در مواجهه‌ی نخست با آثار پسامدرن، آن‌ها را فاقد انسجام روایی می‌پندارد و چه‌بسا دنبال کردن وقایع این داستان‌ها نیز برایش دشوار باشد. اما اگر سازوکارهای معناآفرینی به شیوه‌ی پسامدرنیست‌ها و شیوه‌ی خوانش داستان‌های آنان را به‌درستی بدانیم، آن‌گاه نه‌فقط از خواندن این آثار لذت می‌بریم بلکه همچنین درمی‌یابیم که ادبیات پسامدرن تفسیری از زندگی ما در جهان امروز به دست می‌دهد و معنایی عمیق و تأمل‌انگیز دارد. خوانش تحلیلیِ داستان‌های پسامدرن مستلزم آشنایی با نظریه‌های پساساختارگراست. از این رو، در این وبینار ضمن تبیین دو نظریه‌ی «مرگ مؤلف» (رولان بارت و میشل فوکو) و «ساحت‌های وجودی» (برایان مک‌هِیِل)، داستانی پسامدرن به قلم نویسنده‌ی معاصر اسماعیل زرعی نیز از منظر همین نظریه‌ها نقد می‌شود تا مخاطب ضمن آشنایی با برخی از شالوده‌های نظریِ پسامدرنیسم، خوانش تحلیلی داستان کوتاه پسامدرن را در عمل تمرین کند.

زمان برگزاری وبینار: جمعه ۲۴ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۱۸

مهلت پیش‌ثبت‌نام: تا روز سه‌شنبه ۲۱ بهمن

انجمن علمی ـ دانشجویی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی در تاریخ جمعه ۴ مهرماه ۹۹ وبیناری با عنوان «نقد ادبی چیست؟» برگزار می‌کند.

بیش از هشتاد سال پس از اولین نوبتِ انتشارِ بوف کور، این مشهورترین اثر صادق هدایت هنوز هم در زمره‌ی ماندگارترین، بحث‌انگیزترین و پُرابهام‌ترین آثار ادبیات مدرن فارسی محسوب می‌شود. تنوع و همچنین کثرت نقدهای نوشته‌شده بر این رمان کوتاه گواه روشنی است بر این‌که بوف کور به خوانش‌های متفاوت میدان می‌دهد و هرگز نمی‌توان تحلیلی نهایی از آن به دست داد. با استفاده از تعابیر رولان بارت می‌توان گفت هر خوانش نقادانه‌ای از این متن، در واقع بازنگارشی از آن هم هست، زیرا چندلایه بودن معنا در بوف کور آن را به مصداق بارزی از آنچه بارت «متن نوشتنی» می‌نامد تبدیل کرده است. این وبینار تلاشی است به منظور نوعی بازخوانش/بازنگارش از بوف کور در پرتو گزاره‌هایی که سوررئالیست‌ها درباره‌ی هنر و ادبیات مطرح کردند.