چاپ ششم کتاب «اصول و مبانی تحلیل متون ادبی»

نویسنده‌ی این کتاب، خواننده‌ای را در نظر داشته است که آشنایی تخصصی با شیوه‌ی تحلیل متون ادبی ندارد. از این رو، در فصل اول برخی از پایه‌ای‌ترین مباحث در حوزه‌ی مطالعات نقادانه‌ی ادبی را به زبانی روشن و با استنادها و نمونه‌های متعدد توضیح می‌دهد، از جمله چیستیِ ادبیات، نقش مؤلف در رقم زدن معنای متن، نقش خواننده در ایجاد نوعی گفت‌وگوی نقادانه با متن و تعریف مفاهیمی همچون «تحلیل» و «شواهد متنی». در فصل دوم، بحث مفصلی درباره‌ی شیوه‌ی تحلیلیِ موسوم به «قرائت تنگاتنگ» ارائه شده است و نویسنده با نمونه‌هایی از شعر، نمایشنامه و ادبیات داستانی، تحلیل متن به این روش را توضیح می‌دهد. در همین فصل، مفاهیم مرتبطِ دیگری مانند «ساختار»، «شکل»، «زبان صناعی»، «ژانر» و غیره تعریف شده‌اند. فصل سوم به رابطه‌ی تاریخ و ادبیات و نحوه‌ی لحاظ کردن بافتار تاریخی و فرهنگی در تحلیل متون ادبی اختصاص دارد و همچنین شامل بحث مشروحی درباره‌ی دوره‌بندی‌ها و جنبش‌های ادبی (از دوره‌ی باستان تا دوره‌ی پسامدرن و پسااستعماری) می‌شود. نویسنده در فصل چهارم به تحلیل تطبیقیِ متون ادبی و غیرادبی می‌پردازد و در زمینه‌ی فیلم‌های اقتباس‌شده از آثار ادبی مفصلاً سخن می‌گوید. در فصل پنجم، تعریف دقیقی از نقد ادبی و تفاوت آن با تحلیل به دست داده می‌شود. فصل ششم، که از هر حیث ارتباط تنگاتنگی با مطالب فصل پنجم دارد، راجع به نظریه‌ی ادبی است و خواننده می‌تواند دسته‌بندی و شرح روشنگری از انواع نظریه‌های پُرکاربرد در نقد ادبی را در آن بخواند. در فصل هفتم، نویسنده راجع به دو شیوه‌ی نگارش مقالات تحلیلی درباره‌ی ادبیات صحبت می‌کند و هر یک را به‌دقت و با ذکر مثال توضیح می‌دهد. هم کسانی که مایل به نوشتن تحلیل‌های علمی درباره‌ی متون ادبی هستند و هم نویسندگان مقالات ژورنالیستی، در این فصل رهنمودهایی عملی برای نگارش نظام‌مند و روش‌دار پیدا می‌کنند. بعد از فصل هفتم، واژه‌نامه‌ای توصیفی از اصطلاحات ادبیِ پُرکاربرد در نقد ادبی به دست داده شده است. بخش پایانی کتاب، فهرست تفصیلی منابعی است که در هر فصل به آن‌ها ارجاع شده است. برای خواننده‌ی علاقه‌مندی که می‌خواهد مطالعه‌ی خود درباره‌ی نقد ادبی را گسترش و عمق دهد، این فهرست می‌تواند راهنمای مفیدی از معتبرترین منابع این حوزه از مطالعات میان‌رشته‌ای باشد.

علاقه‌مندان می‌توانند این کتاب را از فروشگاه اینترنتی انتشارات مروارید تهیه کنند.

چاپ دهم کتاب «اندیشه‌ی یونگ»

انتشارات مروارید چاپ دهم کتاب اندبیشه‌ی یونگ را منتشر کرد.

یونگ در زمره‌ی نخستین اندیشمندانی بود که از راه همفکری با فروید به شکل‌گیری مفاهیم نظریه‌ی روانکاوی یاری رساند. ولی او متعاقباً راه خود را از راه استاد جدا کرد و مکتب جدیدی را با نام «روانشناسی تحلیلی» بنیاد گذاشت. یونگ در عین این‌که بر دیدگاه فروید مبنی بر وجود ضمیر ناخودآگاه صحّه می‌گذارد، قائل به گونه‌ای دیگر از ضمیر ناخودآگاه نیز هست که دیگر نه مبیّن اندیشه‌ها و آرزوهای کام‌نیافته و هراس‌های فردی، بلکه مخزن گرایش‌ها و افکاری است که در نزد همه‌ی ابناءِ بشر مشترک هستند. یونگ با مطالعه‌ی گسترده در نظام‌های اسطوره‌ای و فرهنگ‌های گوناگون، مجموعه‌ای از تصاویر ذهنیِ جهان‌شمول را تدوین کرد که در مکتب او با نام «کهن‌الگو» مشخص می‌شوند. تفحّص در کهن‌الگوها نه‌فقط راهی برای فهم الگوهای عام رفتار بشر، بلکه همچنین شیوه‌ای برای قرائت نقادانه‌ی متون ادبی و آثار هنری است.

این کتاب برای کسانی نوشته شده است که می‌خواهند با خواندن کتابی کمابیش کم‌حجم، دریچه‌ای بر افکار یونگ برای‌شان گشوده شود. هریک از فصل‌های پنج‌گانه‌ی کتاب حاضر، جزء مهمی از اندیشه‌های یونگ را با استناد به نوشته‌های خودِ او و با شرح و تفسیر به خواننده معرفی می‌کند. نقل‌قول‌های مکرر از یونگ و ارجاعات ایضاً متعدد به سایر نوشته‌های مرتبط با موضوعات مورد بحث، راهنمای ضمنیِ خواننده‌ای است که پس از خواندن کتاب حاضر به مطالعه‌ی بیشتر درباره‌ی آراء و اندیشه‌های یونگ راغب می‌شود. به منظور فهم راحت‌ترِ متن، مترجم با افزودن زیرنوشت‌های توضیحی، اصطلاحات روانکاوانه‌ای را که نویسنده‌ی کتاب فقط به کار برده اما شرح نداده و همچنین اشاراتی را که چه‌بسا برای خواننده‌ی ناآشنا قدری مبهم یا گیج‌کننده باشند، توضیح داده است.

دکتر ریچارد بیلسکر، مؤلف این کتاب، استاد فلسفه در دانشگاه مریلند جنوبی، و دکتر حسین پاینده، مترجم کتاب حاضر، استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی است.

اطلاعیه‌ی دو کارگاه: «اگزیستانسیالیسم در ادبیات» و «روایت‌شناسی»

اطلاعیه‌ی کارگاه «اگریستانسیالیسم در ادبیات داستانی»

ادبیات نوعی اندیشه‌ورزی است و به همین سبب آفرینش متون ادبی، از دیرباز تاکنون، با ژرف‌اندیشیِ فیلسوفان مقایسه شده است. به طریق اولیٰ، بخش بزرگی از نظریه‌پردازی‌ها درباره‌ی ادبیات از جانب فلاسفه صورت گرفته است و نحله‌های مختلف فلسفی زمینه‌ساز تولید متون ادبی مطابق با مبانی اندیشگانیِ همان نحله‌ها شده‌اند. یکی از تأثیرگذارترینِ این مکاتب، اگزیستانسیالیسم بوده است که از اواسط قرن بیستم در اروپا از راه آثار فیلسوف ــ ادیبانی مانند سارتر، کامو و کافکا بسیار مورد توجه اهالی ادبیات قرار گرفت. ترجمه‌ی آثار این سه متفکر و نویسنده‌ی سرشناس به فارسی، به‌ویژه در دهه‌ی ۱۳۵۰، نویسندگان ادبیات داستانی در ایران را نیز تحت تأثیر قرار داد. آثار ادبی‌ای که با تأثیرپذیری از اصول اگزیستانسیالیسم نوشته می‌شوند، پرسش‌هایی از این دست را برجسته می‌کنند: وجود داشتن به چه معناست؟ هدف از وجود داشتن انسان چیست؟ انسان چه جایگاهی در نظام هستی جهان دارد؟ فردانیت انسان چگونه حاصل می‌آید؟ آیا انسان قادر است سرنوشت خویشتن را به اختیار خود رقم بزند؟ ردپای اثرگذاری این قبیل پرسش‌های اگزیستانسیالیستی را همچنین در آن دسته از رویکردهای نقد ادبی می‌توان دید که بعد از دوره‌ی شکوفایی اگزیستانسیالیسم نظریه‌پردازی شدند، مانند نظریه‌های فمینیستی و پسااستعماری.

کارگاه «اگزیستانسیالیسم در ادبیات داستانی» با هدف آشنایی با برخی از اصول و مبانی این نحله‌ی فکری و نحوه‌ی تحلیل متون ادبی در پرتو ملاحظات اگزیستانسیالیستی برگزار می‌شود. این کارگاه ده جلسه‌ی یک‌ساعت‌ونیمی خواهد داشت و علاوه بر مباحث نظری در معرفی برخی از اصطلاحات کلیدی اگزیستانسیالیسم که به‌ویژه در حوزه‌ی نقد ادبی کاربرد دارند، آثاری از سارتر و کامو و کافکا، شامل چهار داستان کوتاه و یک رمان، از منظری اگزیستانسیالیستی تحلیل خواهند شد. این دوره‌ی آموزشی به صورت «کلاس» برگزار نمی‌شود، بلکه «کارگاه» (محل کار) خواهد بود و لذا اعضای آن باید با مراجعه به منابعی که در کارگاه معرفی می‌شود، مطالعات جانبی انجام دهند و همچنین در مباحث کارگاه فعالانه مشارکت کنند.

این کارگاه روزهای چهارشنبه از ساعت ۱۶:۳۰ تا ۱۸ تشکیل می‌شود و تاریخ شروع آن ۷ شهریور ۱۴۰۳ است. تعداد شرکت‌کنندگان در این کارگاه، حداکثر ۱۲ نفر خواهد بود که از میان داوطلبان انتخاب خواهند شد. علاقه‌مندان می‌توانند برای کسب اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام با شماره‌ی ۰۹۱۹۳۳۹۹۱۰۵ تماس بگیرند.


اطلاعیه‌ی کارگاه «نقد ادبی با رویکرد روایت‌شناسی (۱)»

روایت‌شناسی (اصطلاحی که نظریه‌پرداز فرانسویِ بلغاری‌تبار تزوتان تودوروف در سال ۱۹۶۹ ابداع کرد) عنوانی است که به مطالعه‌ی ساختارگرایانه‌ی روایت اطلاق می‌شود. هدف روایت‌شناسی تشخیص عناصر روایت و تبیین کارکرد معناسازانه‌ی آن عناصر در ساختار انواع روایت است. کارگاه «نقد ادبی با رویکرد روایت‌شناسی (۱)» به منظور معرفی بنیان‌های نظری روایت‌شناسی در نقد ادبی جدید و کسب مهارت عملی در نقد روایت‌شناختی برگزار می‌شود. مدت کارگاه ۱۰ جلسه‌ی یک ساعت و نیمی خواهد بود و در آن علاوه بر بحث پیرامون اصول و مفاهیم بنیادی روایت‌شناسی، کاربرد این مفاهیم در نقد عملی داستان تمرین خواهد شد. جلسه‌ی اولِ این کارگاه به تاریخچه‌ی روایت‌شناسی اختصاص دارد و در جلسه‌ی دوم و سوم با تعاریف مفهوم «روایت» آشنا می‌شویم؛ در پنج جلسه‌ی بعدی چهار نظریه‌ی مهم روایت‌شناسی معرفی خواهند شد که عبارت‌اند از نظریه‌های ارسطو، پراپ، ژنت و بارت. دو جلسه‌ی پایانی به نقد عملی یک داستان کوتاه با این رویکردهای چهارگانه‌ی روایت‌شناختی اختصاص خواهد داشت. این کارگاه، هم برای علاقه‌مندان به نقد ادبی طراحی شده است و هم برای داستان‌نویسان نوجویی که مایل‌اند از راه آشنایی با نظریه‌های روایت به غنای داستان‌های خود بیفزایند.

این کارگاه بر اساس کتاب «نقد ادبی با رویکرد روایت‌شناسی» برگزار خواهد شد (انتشارات نیلوفر، ۱۴۰۱) و مطابق با برنامه‌ی تنظیم‌شده، در طول این دوره‌ی آموزشی مقدمه‌ی مفصل مترجم به‌علاوه‌ی فصل‌های اول و ششم را کار خواهیم کرد. اعضای کارگاه می‌بایست هر هفته بخشی از مطالب کتاب را که از قبل مشخص می‌شود بخوانند تا بتوانیم در کارگاه مطالبی افزون بر آنچه در کتاب آمده است را مطرح و به‌طور جمعی به بحث بگذاریم. از همه‌ی اعضای کارگاه انتظار می‌رود که در بحث‌های جمعی، اعم از نظری و نقد عملی، مشارکت کنند. از شرکت‌کنندگان در کارگاه درخواست می‌شود برای جلسه‌ی اول، صفحات ۹ الی ۱۸ و همچنین ۱۵۳ الی ۱۶۱ از کتاب را بخوانند.

این کارگاه روزهای چهارشنبه از ساعت ۱۸:۳۰ تا ۲۰ تشکیل می‌شود و تاریخ شروع آن ۷ شهریور ۱۴۰۳ است. تعداد شرکت‌کنندگان در این کارگاه، حداکثر ۱۰ نفر خواهد بود که از میان داوطلبان انتخاب خواهند شد. علاقه‌مندان می‌توانند برای کسب اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام با شماره‌ی ۰۹۱۹۳۳۹۹۱۰۵ تماس بگیرند.

گادامر و نظریه‌ی دریافت

هانس گئورگ گادامر در کتاب عمده‌ی خود با عنوان حقیقت و روش استدلال می‌کند که فهم‌شدنِ هر متن فرهنگی، همواره از منظر کسی صورت می‌گیرد که آن متن را فهم می‌کند. نویسندگان هنگام خلق اثر ممکن است نیّات خاصی داشته باشند و بی‌تردید هر متنی واجد ساختاری عینی است، لیکن معنا در زمره‌ی اجزاء ذاتیِ متن نیست (به عبارت دیگر، معنا ماهیتی تغییرناپذیر ندارد). در واقع، معنا چیزی است که هر شخصی با خواندنِ متنْ آن را ایجاد می‌کند. گادامر همچنین تأکید می‌کند که متن و خواننده همواره در موقعیتی تاریخی و اجتماعی با یکدیگر مواجه می‌شوند و موقعیت‌مند بودنِ این مواجهه همیشه در تعامل بین خواننده و متن تأثیر می‌گذارد. وی معتقد است که به همین سبب، هر متنی همواره با پیش‌پنداشت یا پیش‌داوری قرائت می‌شود. به سخن دیگر، متن هنگام قرائت شدن کیفیتی اصیل و دست‌نخورده ندارد، بلکه آگاهیِ خواننده ــ یا زمینه‌ی قرائت ــ در [معنای استنباط‌شده از] متن تأثیر می‌گذارد. … پیش‌پنداشت‌ها و پیش‌داوری‌های ما رهیافت‌مان به متن را سازمان می‌دهند. همان‌گونه که گادامر توضیح می‌دهد، ما ادراک هر متنی را «با پیش‌معناهای خودمان … یا توقعاتِ خودمان درباره‌ی معنا» آغاز می‌کنیم.

از این گفته نباید چنین نتیجه گرفت که فهم ما از متن (معنای آن متن)، رویدادی ذهنی است و بنابر این هر معنایی را می‌توان از راه ذهن به متن تحمیل کرد. همان‌گونه که گادامر به تأکید گفته است، پیش‌پنداشت‌ها یا پیش‌داوری‌های ما حکم «قضاوت نادرست» را ندارند. علاوه بر این، گرچه خواننده با اندیشه‌هایی پیش‌پنداشته به متن روی می‌آوَرَد، اما همواره با عینیتِ متن مواجه می‌شود (یعنی با کلماتی خاص که به نحوی خاص نظم داده شده‌اند. لذا فهم متن (معنای متن) همواره فرایندی است که طی آن، عینیتِ متن با اندیشه‌های پیش‌پنداشته‌ی خواننده رویاروی می‌شود (و چه بسا آن‌ها را تعدیل می‌کند). گادامر نحوه‌ی عمل این فرایند را ــ که «دورِ تأویل» می‌نامد ــ به گفت‌وگویی متشکل از پرسش و پاسخ تشبیه می‌کند، گفت‌وگویی که طی آن ما متن را مورد پرسش قرار می‌دهیم ولی به منظور فهم متن به شکلی رضایتبخش همیشه باید پذیرای پاسخ‌های متن به پرسش‌های‌مان باشیم. در مواجهه‌ی خواننده و متن، هر دو سوی این گفت‌وگو دخیل هستند. بدینسان، «معنای متن را نمی‌توان به شکلی دلبخواهانه فهمید … خواننده نمی‌تواند متعصبانه فقط به پیش‌معناهای خود پایبند بماند … بلکه باید آماده‌ی پذیرش معنای متن باشد. لیکن این آمادگی همواره بدین مفهوم است که خواننده باید آن معنای دیگر [معنای متن] را با تمام معناهای خویش پیوند دهد».


آنچه خواندید، بخشی از مطالب فصل سوم کتاب مطالعات فرهنگی درباره‌ی فرهنگ عامّه بود. در این فصل، ویژگی‌های رمان عامّه‌پسند و دلایل اقبال خوانندگان به آن بحث و بررسی می‌شود.

کتاب مطالعات فرهنگی درباره‌ی فرهنگ عامّه اخیراً به چاپ دهم رسید و نشر آگه آن را منتشر کرده است. این کتاب را از این‌جا می‌توانید تهیه کنید.