انتشار مقاله‌ی حسین پاینده درباره‌ی ترجمه‌ی ادبی و نظریه‌ی ابن زوهر

مقاله‌ی حسین پاینده با عنوان «ترجمه‌ی ادبی و نسبت آن با تولید ادبیات» در جدیدترین شماره‌ی مجله‌ی ترجمه (باسابقه‌ترین نشریه‌ی علمی ترجمه در ایران) منتشر شد.

رابطه‌ی میان ترجمه‌ی آثار ادبی و تألیف متون ادبی موضوعی است که در سال‌های اخیر هم پژوهشگران مطالعات ترجمه به آن توجه نشان داده‌اند و هم نظریه‌پردازان نقد ادبی. پژوهشگران مطالعات ترجمه خواسته‌اند معلوم کنند که ترجمه‌ی ادبیات از سایر زبان‌ها چه سهمی در رشد و تحول ادبیات دارد؛ به طریق اولیٰ، نظریه‌پردازان ادبیات و نقد یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های نوآوری صناعی (تکنیکی) را در ترجمه‌های آثار ادبی خارجی جست‌وجو کرده‌اند. به عبارتی، هر دو گروه کوشیده‌اند از راه تبیین نسبت میان این دو حوزه (ترجمه و آفرینش ادبی)، برخی از بنیانی‌ترین پرسش‌ها درباره‌ی نوآوری در خلق آثار جدید ادبی و همچنین تأثیر ترجمه‌ی آثار خارجی در تولید ادبیات را پاسخ دهند. به این ترتیب، اگر نگوییم که اهداف مطالعات ترجمه و نظریه‌های نقادانه در این مورد خاص کاملاً همگرایی دارند، دست‌کم می‌توانیم مدعی شویم که نوعی همسویی و تقرّب در خصوص لزوم بررسی نسبت ترجمه با تألیف ادبی در میان دست‌اندرکاران این دو حوزه از علوم انسانی به چشم می‌خورد. در یکی دو دهه‌ی اخیر، بسیاری از مباحث در خصوص چیستیِ ترجمه تحت تأثیر تحولات نظریه‌های نقد ادبی از بنیان تغییر کرده‌اند و در نتیجه تلقی امروز ما از چیستیِ متن، روش‌شناسی تعیین معنای متن، ماهیت ترجمه‌ی ادبی و نسبت آن با تولید ادبیات هم دستخوش تغییر شده است. برای مثال، در نظریه‌های پساساختارگرا معلوم یا مسجل بودن معنای متن محل تردید است، کما این‌که قائل شدن به تحقق قطعی نیّت مؤلف نیز همین‌طور. لذا این گزاره که «مترجمِ امانتدار کسی است که معنای مورد نظرِ نویسنده‌ی متن اصلی را عیناً در متن مقصد به خواننده منتقل کند»، اکنون در پرتو نظریه‌های نقد ادبی جدید درباره‌ی مرگ مؤلف مردود شمرده می‌شود. این مقاله می‌کوشد تحولات اخیر در حوزه‌ی مطالعات ترجمه را از منظر نظریه‌ی ابن زوهر درباره‌ی ذخائر فرهنگی در پیوند با ترجمه‌ی ادبی بررسی کند.

اطلاعیه‌ی برگزاری دو کارگاه در تابستان ۹۸

تعداد افرادی که در این دو کارگاه پذیرفته خواهند شد محدود است. لذا از دوستانی که قبلاً این کارگاه‌ها را گذرانده‌اند تقاضا می‌شود از ثبت‌نام مجدد خودداری کنند تا سایر داوطلبان بتوانند در آن شرکت کنند.

اطلاعیه‌ی کارگاه «آشنایی با نقد ادبی روانکاوانه»

هدف از برگزاری این کارگاه، معرفی نظریه‌ی روانکاوی، بویژه در حوزه‌ مطالعات ادبی و هنری، و ترسیم چشم‌انداز روشنی از مفاهیم بنیادی و روش‌شناسیِ خاص این رهیافت در نقد ادبی است. روانکاوی امروزه یکی از پُرطرفدارترین و مهم‌ترین رهیافت‌های نقد ادبی محسوب می‌شود و شرح و تبیین روش‌شناسیِ آن یک فصل مستقل از همه‌ کتاب‌های جدید در حوزه‌ نظریه و نقد ادبی را به خود اختصاص داده است. این شیوه از نقد ماهیتی میان‌رشته‌ای دارد و بویژه از زمانی در ادبیات کاربرد پیدا کرد که متون اصلی نظریه‌ی‌ روانکاوی در چند دهه‌ی‌ نخستِ قرن بیستم به طور گسترده منتشر شدند. از آن زمان تاکنون، این نظریه در بسیاری از حوزه‌های علوم انسانی، بویژه مطالعات هنری و ادبی، تأثیر گذاشته است. کارگاه «آشنایی با نقد ادبی روانکاوانه» به گونه‌ای طراحی شده است که شرکت‌کنندگان پس از اتمام این دوره‌ آموزشی به درستی بدانند که نظریه‌ روانکاوی چیست، مفروضات اساسیِ آن کدام‌اند، چه مقاصدی را دنبال می‌کند، روش‌شناسیِ آن چیست و چگونه در نقد متون ادبی و آثار هنری به کار می‌رود. به این منظور، علاوه بر توضیح مبانی تئوریک روانکاوی و شرح اصطلاحات و روش‌شناسیِ آن، یک فیلم سینمایی ایرانی و برخی متون ادبی از منظر این نظریه نقد خواهند شد. این کارگاه به نظریه‌ی روانکاوی کلاسیک اختصاص دارد و در آن به مکاتب پسافرویدی (از جمله نظریه‌ی یونگ و نظریه‌ی لاکان) صرفاً اشاراتی گذرا خواهد شد زیرا شرح و تبیین مبانی هر یک از این مکاتب نیازمند دوره‌ی آموزشی جداگانه‌ای است.

این کارگاه بر اساس کتاب «نظریه و نقد ادبی: درسنامه‌ای میان‌رشته‌ای» برگزار خواهد شد. اعضای کارگاه می‌بایست هر هفته بخشی از مطالب کتاب را بخوانند تا در کارگاه مطالبی افزون بر آنچه در کتاب آمده است مطرح و به طور جمعی بحث شود. از همه‌ی اعضای کارگاه انتظار می‌رود که در بحث‌های جمعی، بویژه در نقد عملی متون، مشارکت کنند. از اعضای کارگاه درخواست می‌شود که برای جلسه‌ی اول صفحات ۶۹ الی ۹۲ از کتاب را پیشاپیش بخوانند تا بتوانیم منتخبی از مطالب صفحات یادشده را با هم بحث کنیم.

اطلاعات بیشتر درباره‌ی نحوه‌ی ثبت‌نام را می‌توانید از مؤسسه‌ی پژوهشی «فرهنگ‌بان» دریافت کنید: ۶۶۴۶۱۶۰۶


کارگاه «آشنایی با رمان (۱)»

شرح دوره

هدف از برگزاری دوره‌ی آموزشیِ «آشنایی با رمان (۱)»، آشنایی با ویژگی‌های رمان رئالیستی و روش‌شناسیِ تحلیل آن است. این دوره بویژه برای پژوهشگران و علاقه‌مندانی طراحی شده است که در رشته‌ی تحصیلیِ خود درسی درباره‌ی ادبیات داستانی نگذرانده‌اند، اما مایل‌اند با شیوه‌ی تحلیل رمان آشنا شوند. این دوره همچنین با این هدف طراحی شده است که نسل جدیدی از منتقدان ادبیات داستانی تربیت شوند که بتوانند در مطبوعات مقالاتی روشمند در نقد رمان بنویسند. این کارگاه در ۱۰ جلسه تشکیل می‌شود و طی این جلسات مطالب بسیار زیادی را باید کار کرد: نحوه‌ی ظهور رمان به منزله‌ی ژانری نو در قرن هجدهم، پس‌زمینه‌ی فلسفی رئالیسم، تمایز رمان با رمانس، نظریه‌ی ایان وات درباره‌ی رمان، ویژگی‌های رئالیسم صوری، عناصر رمان، شیوه‌ی خوانش تحلیلی رمان، تحلیل مشروح یک رمان، و … . روش کار در این کارگاه به این صورت خواهد بود که مطالبی را باید از قبل در کتاب «نظریه‌های رمان: از رئالیسم تا پسامدرنیسم» نوشته‌ی ایان وات،‌ دیوید لاج، … (تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۹۴) مطالعه کنیم و بعد در کارگاه بخشی از آن مطالب را از کتاب بخوانیم و درباره‌ی جزئیاتش با هم بحث کنیم تا توضیح بیشتری درباره‌ی آن ارائه و ابهامات برطرف شود. بدین ترتیب، راه برای تحلیل رمان «غرور و تعصب» (نوشته‌ی جین آستین) هموار می‌شود. اگر شرکت‌کننده‌ی کارگاه مطالب را از قبل نخواند (خواه مطالب نظری در کتاب «نظریه‌های رمان» و خواه متن این رمان را)، نمی‌تواند مطالب کارگاه را دنبال کند و از آن بهره‌مند شود. دقت بفرمایید که این دوره‌ی آموزشی به صورت کلاس برگزار نمی‌شود، بلکه در قالب «کارگاه» (محل کار) برگزار می‌شود.

از اعضای کارگاه درخواست می‌شود که برای جلسه‌ی اول صفحات ۱۱ الی ۳۰ از کتاب «نظریه‌های رمان» را پیشاپیش بخوانید و در روزی که برای شرکت در کارگاه تشریف می‌آورید، کتاب‌تان را همراه داشته باشید تا بتوانیم منتخبی از مطالب صفحات یادشده را با هم بحث کنیم.

اطلاعات بیشتر درباره‌ی نحوه‌ی ثبت‌نام را می‌توانید از مؤسسه‌ی پژوهشی «فرهنگ‌بان» دریافت کنید: ۶۶۴۶۱۶۰۶

انتشار مجموعه‌ی پنج مقاله از فروید

اخیراً کتابی خواندنی در حوزه‌ی نظریه‌ی روانکاوی منتشر شد. این کتاب، با عنوان پنج نوشتار درباره‌ی تکنیک درمان روانکاوی، در ۹۶ صفحه دربرگیرنده‌ی پنج مقاله از فروید است که دکتر محمد مبشری آن را به فارسی ترجمه کرده است.

زیگموند فروید (۱۳۹۸) پنج نوشتار درباره‌ی تکنیک درمان روانکاوی، ترجمه‌ی محمد مبشری. تهران: انتشارات نیلوفر.

عکسی به یادگار با دانشجویان دکتری علوم ارتباطات اجتماعی

این تصویر در آخرین هفته‌ی اردیبهشت ۹۸ با دانشجویان دکتری ارتباطات اجتماعی گرفته شد، دانشجویانی علاقه‌مند، سخت‌کوش و تشنه‌ی یادگیری رویکردهای میان‌رشته‌ای در حوزه‌ی نظ‌ریه‌های علوم انسانی. آموخته‌های‌شان درباره‌ی روش‌های کیفی در پژوهش حاصل مطالعات شخصی‌شان بود نه آموزش رسمی در دانشگاه. برای جبران این مافات، در این ترم تمرکز من در کلاس این دانشجویان بر نظریه‌های نقادانه بود. علاقه‌ی متقابلی که اکثرشان نشان دادند باعث شد که بتوانیم این نظریه‌ها را با همراهی یکدیگر بخوانیم: ساختارگرایی، روایت‌شناسی، پسامدرنیسم، مطالعات فرهنگی، نشانه‌شناسی، تاریخ‌گرایی نوین و اسطوره‌شناسی. مهم این بود که این دانشجویان با اعتماد به نَفْس به سراغ برخی از دشوارفهم‌ترین متون نظری‌ای رفتند که پیشتر با آن سرو کار نداشتند. حاصل آن جدیت و سخت‌کوشی، منظر جدیدی بود که بر روی واقعیت اجتماعی برای‌شان باز شد. حاصل نظریه و نقد باید همین باشد: بازخوانش جهانی که پیرامون ماست. برای این دانشجویان عزیز بهترین آرزوها را دارم و امیدوارم بتوانند با آموخته‌های‌شان به فهم بهتر مسائل اجتماعی یاری برسانند.

انتشار مقاله‌ی دکتر پاینده در مجموعه مقالات همایش «امید اجتماعی در ایران»

همایش «امید اجتماعی در ایران» در اسفند ۹۶ در دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد. محورهای چهارگانه‌ی این همایش عبارت بودند از: چیستی امید اجتماعی، وضعیت امید اجتماعی در ایران، سبب‌شناسی امید اجتماعی، و راهکارهای ارتقاءِ امید اجتماعی. در این همایش، دکتر حسین پاینده به عنوان سخنران ویژه با ایراد سخنرانی‌ای با عنوان «امید اجتماعی در سینما و ادبیات معاصر ایران» شرکت کرد. اکنون مقاله‌ی ایشان همراه با گزیده‌ای از سایر مقالات ارائه‌شده در این همایش در کتابی با عنوان «امید اجتماعی:‌ چیستی، وضعیت و سبب‌شناسی» از سوی پژوهشکده‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی منتشر شده است. دکتر پاینده در مقاله‌ی خود، ضمن نگاهی به ریشه‌های اسطوره‌شناختیِ مفهوم امید، بازنمایی امید اجتماعی در سینما و ادبیات معاصر ایران را در سه اثر هنری و ادبی معاصر تحلیل می‌کند: فیلم «ابد و یک روز» ساخته‌ی سعید روستایی (۱۳۹۴) و رمان «سایه‌های سکوت» نوشته‌ی علی قانع (۱۳۹۵).