کاربردهای غیرپزشکیِ روانکاوی
در میان همهی رشتههای علوم پزشکی فقط نظریهی روانکاوی است که گستردهترین روابط را با دانشهای مربوط به ذهن دارد. این نظریه همانگونه که نقش بااهمیتی در دانش روانپزشکی دارد، نقش مهمی هم در مطالعات تاریخِ دین و فرهنگ و دانشهای اسطورهشناسی و ادبیات ایفا میکند. وقتی به این میاندیشیم که در بدو امر یگانه هدف روانکاوی عبارت بود از شناخت نشانههای روانرنجوری و بهبود [بیماران مبتلا به] این بیماریها، آنگاه شاید این موضوع [یعنی کاربردهای غیرپزشکیِ روانکاوی در ادبیات و علوم انسانی] تعجبآور به نظر آید. اما نشان دادن نقطهی آغازِ آن پلی که به دانشهای مربوط به ذهن ختم میشود، کار دشواری نیست. با تحلیل رؤیا شناختی از فرایندهای ناخودآگاهانهی ذهن به دست آوردیم و دریافتیم که سازوکارهای موجد نشانههای بیمارگونه، در ذهن بهنجار هم عمل میکنند. بدینسان، روانکاوی تبدیل شد به نوعی از «روانشناسیِ ژرفانگر» که میتوانست در دانشهای مربوط به ذهن کاربرد داشته باشد و پاسخ سؤالات متعددی را بدهد که رشتهی دانشگاهی روانشناسیِ خودآگاهی از پرداختن به آنها عاجز بود. در همان مراحل آغازین، مسائلی در خصوص تکامل نوع بشر مطرح شد. دریافتیم که هر کارکرد بیمارگونهای غالباً عبارت است از واپسروی به مرحلهی قبلتر در تکوین کارکردی بهنجار. کارل گوستاو یونگ اولین کسی بود که توجه همگان را آشکارا به این موضوع جلب کرد که خیالبافتههای آشفتهی مبتلایان به زوال زودرسِ عقل شباهت حیرتآوری به اسطورههای مردمان دورههای کهن دارد. در عین حال، نگارندهی حاضر [فروید] نیز متذکر گردید آن دو آرزویی که در ترکیب با یکدیگر عقدهی اُدیپ را به وجود میآورند دقیقاً با دو منع اصلیِ «توتمپرستی» تطابق دارند (منع کشتن نیای قبیله و منع ازدواج با زنی از قبیلهی خود) و از اینجا به نتایج همهجانبهای رسید. رفتهرفته اهمیت عقدهی اُدیپ ابعاد بسیار بزرگی پیدا کرد و چنین به نظر آمد که نظم اجتماعی، اخلاقیات، عدالت و دین در دورههای پیشاتاریخِ بشر همگی به صورت واکنشسازیهایی در برابر عقدهی اُدیپ ظهور کرده بودند. [روانکاو اتریشی] اوتو رانک با کاربرد دیدگاههای روانکاوانه تبیین بسیار روشنی از اسطورهها و تاریخ ادبیات به دست داد، همانگونه که [روانکاو اتریشی] تئودور رایک همین کار را در حوزهی تاریخ اخلاق و ادیان کرد و [روانکاو سوئیسی] دکتر پفیستر، اهل زوریخ، با آثارش علاقهی مبلغان دینی و آموزگاران را برانگیخت و اهمیت دیدگاه روانکاوانه در تعلیموتربیت را نشان داد.
