به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، نقد و بررسی کتاب “اصول و مبانی تحلیل متون ادبی” نوشته سلینا کوش ۱۵ آبان ۱۳۹۶ در سرای اهل قلم برگزارشد.
حسین پاینده، مترجم این کتاب، در ابتدای جلسه عنوان کرد: ترجمهی کتابی دربارهی تحلیل متن، یک ضرورت است. تحلیل، دایرهای بسیار فراختر از یک شعر، یک رمان و یک فیلم سینمایی است. تلاش من هم به عنوان یک ایرانی علاقهمند به پیشرفت جامعهی خود این است که به سهم خودم امکاناتی فراهم کنم تا گرایش آحاد این جامعه به دیدن لایههای ناپیدایی از واقعیت اجتماعی ما بیشتر شود و آن لایهها زمانی قابل دیدن میشوند که با نگاهی تحلیلگر آنها را نگاه کنیم. این کتاب دربارهی تحلیل ادبی است، اما تعریفی که سلینا کوش از متن به دست میدهد تعریفی شاملشونده است و مقصود از شاملشوندگی این است که برخلاف تقسیمبندیهای ژانر که در دانشگاههای ما از گذشته متداول بوده است، امروز وقتی صحبت از متن میشود خیلی مسائل دیگر هم در آن گنجانده میشود. دیدگاه این کتاب درمورد ژانر آن چیزی نیست که در دانشگاه تدریس میشود. در دانشگاههای ما رمان را ادبیات نمیدانند و بیشتر به معرفی شعرای کلاسیک تأکید دارند. در این کتاب ادبیات نمایشی جزو ادبیات محسوب میشود، در صورتی که در مقاطع مختلف دانشگاهی درسی دربارهی درام و ادبیات نمایشی در رشتهی ادبیات وجود ندارد. ژانر ادبیات روایی در این کتاب شامل سینما است، نه فقط فیلمنامه بلکه فیلم یعنی محصول آن را هم ادبیات میداند.
وی افزود: سلینا کوش از فرهنگی میآید که فارغالتحصیلان این رشته در آن فرهنگ به نقد کتاب و نقد فیلمهای سینمایی میپردازند. سلینا کوش تحلیل فیلم را برای دانشجوی ادبیات ضروری میداند چون این یک ژانر روایی است و تمام عناصری که در ادبیات داستانی وجود دارند مانند عنصر شخصیت، کشمکش، مکان، زمان، فضاسازی و … همگی در فیلم وجود دارند. تعریف این کتاب از ژانر برای ما چیز جدیدی است و معنای متن در آن به طور جالبی گشوده میشود و بسیاری از چیزهایی که در ادبیات کلاسیک ما متن به شمار نمیآیند در این کتاب به عنوان متن ادبی تلقی شدهاند.
این منتقد و تحلیلگر برجستهی ادبی عنوان کرد: من به عنوان پزوهشگر فرهنگ، این کتاب را ترجمه کردم. امیدوارم خوانندگان این کتاب که نام نظریههایی مثل پسامدرنیسم، ساختارگرایی، روانکاوی، تاریخگرایی نوین، فمینیسم، مارکسیسم، نشانهشناسی، پساساختارگرایی و … به گوششان میخورد از راه روشهایی پیشنهادی این کتاب نگاهی به متن گستردهتری به نام واقعیت اجتماعی بیندازند. ما همه شخصیتهای یک روایت خیلی بزرگ هستیم. زندگی ما یک روایت است. تعاملهای ما در زندگی پر از کشمکش است و دائماً با مسئلهی زاویهی دید مواجه هستیم. هدف من کمک به پیشبرد مطالعات ادبی برای نظاممند کردن موضوع نقد در محافل آکادمیک بوده اما تأکید میکنم که منتقد واقعی، جهان پیرامون خود را از راه نقد ادبی میشناسد. به غیر از این ضرورت مبرم فرهنگی ـ ادبی، باید اشاره کنم که این کتاب نسبتاً جدید است و یک سال پیش که به دستم رسید تنها چهار پنج ماه از انتشارش به زبان اصلی میگذشت و من هم در کوتاهترین زمانی که میتوانستم این کتاب را ترجمه کردم. این کتاب منبع نسبتاً جدیدی است و لذا ترجمهی آن را ضروری دیدم.
پاینده در ادامه مطرح کرد: نقد نشانهی هوش فوقالعاده نیست، بلکه آشنایی با روشهای نقد ادبی به ما کمک میکند تا متوجه دلالتها و معانی بشویم. امیدوارم خوانندگان این کتاب پاسخ پرسشهایی را که همیشه از پرسیدن آن شرم داشتند به دست آورند. این کتاب برای کسانی است که میخواهند از پایه و بیخ و بن با نقد ادبی آشنا شوند. اصطلاحات ادبی در فهرست الفبایی در انتهای کتاب آمدهاند. سلینا کوش هر مسئلهای را با طرح مثالی از شعر و رمان و فیلم توضیح میدهد. در فصل پایانی هم روش نوشتن مقالات نقادانه را توضیح داده و بین مقالات روزنامه ها و مقالات دانشگاهی تفاوت قائل شده است.
در ادامه مسعود جعفری خلاصهای از مباحث مطرحشده در کتاب ارائه کرد و گفت: به نظرم این کتاب برای دانشجویان بسیار مفید است. کتاب با مقدمهی مترجم آغاز میشود که در آن به دو موضوع، اهمیت نظریه و روش نظاممند نقد ادبی، پرداخته میشود. در مقدمه راجع به چیستی ادبیات و کارکردهای آن که برای خواننده مبتدی هم قابل فهم است، بحث میشود. تغییر جایگاه شاعران و نویسندگان و ژانرهای ادبی گذشته نسبت به امروز را بیان میکند و توضیح میدهد که هیچ ژانری در تاریخ ادبیات ثابت نیست و در کل، کتاب نگاهی پویا به مسائل دارد.
استاد دانشگاه خوارزمی افزود: ژانر و آمیختگی ژانرها از جمله مباحث مهم کتاب است. فصل دوم کتاب بر پایه نقد خود متن و واژههای آن است. فصل سوم به تحلیل متن در بافتار یا زمینهی بیرونی متن اختصاص دارد. سپس به تاریخگرایی نوین و تلفیق آن با متن می پردازد. فصل چهارم به تحلیل تطبیقی اختصاص دارد و با اشاره به نظریه مشهور تی.اس. الیوت درباره سنت و استعداد فردی که بیان میکند هیچ خلاقیت ادبی نمیتواند بدون توجه به سنت رخ بدهد. چرا که هر متنی به نحوی با متون قبل از خود و معاصر ارتباط دارد و به گونهای روی متون بعد از خود اثر میگذارد.
در فصل بعد خواننده با ماهیت اقتباسیِ ترجمه آشنا میشود و درمییابد که هر ترجمه نوعی اقتباس است. در فصل پنجم، نسبت تحلیل با نقد ادبی بحث میشود. صحنهی نقد امروز با قرن نوزدهم تفاوت دارد و تکثر نقد و دیدگاههای متنوع و رویکردهای مختلف منتقدها باعث تکثر نقد شده است. فصل ششم به تحلیل نظریههای ادبی اختصاص دارد. روش تحلیل از دل نظریه بیرون میآید. در این فصل، نظریههای ادبی طبقهبندی شده و به ذهن خواننده در مطالعهی این نظریهها و نسبت آنها با هم نظم میبخشد. به طور کلی، از نظر سلینا کوش معنای اصطلاح متن در جهان امروز معنایش تغتیر کرده است. فصل هفتم به جمعبندی نوشتار تحلیلی میپردازد.
جعفری، مطالعهی این کتاب را برای کسانی که علاقهمند به فعالیت در حوزهی نقد هستند برای ارتقا کیفیت نقد لازم و ضروری دانست. وی سؤالات خود را دربارهی ترجمهی چند واژهی خاص از مترجم این کتاب مطرح کرد. وی درباره ترجمهی دو واژه، «معرفت مینویی» و «بافتار» از مترجم این اثر سؤالاتی مطرح کرد و گفت: ترجمهی کتاب هم مانند متن اصلی بدون ابهام و بسیار روشن است و مترجم سلیقهی خاصی در انتخاب فعلها داشته است.
در ادامهی جلسه عبدالرسول شاکری، از اعضای هیأت علمی سازمان سمت، بیوگرافی کاملی از فعالیتهای ادبی حسین پاینده ارائه کرد و گفت: نخستین مقالهی حسین پاینده که دربارهی اهمیت زاویهی دید در داستان کوتاه بود، در سال ۱۳۶۸ در نشریهی «کیهان فرهنگی» منتشر شد. از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۹ در شهر آکسفورد دورهی دبیرستان را گذراند و در سالهای ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰ در دبیرستان هدف و رهنما در تهران دیپلم گرفت. سالهای ۱۳۶۴تا ۱۳۶۸ در دانشگاه علامه طباطبائی دورهی کارشناسی ادبیات انگلیسی و در سالهای ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۰ در دانشگاه تهران در مقطع کارشناسی ارشد همین رشته فارغالتحصیل شد. او از سال ۱۳۷۱ به عضویت هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی درآمد. در سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰ در دانشگاه ساسکس انگلستان به تحصیل نقد ادبی در مقطع دکتری پرداخت و در همین سالها یک دوره آشنایی با نقد ادبی روانکاوانه را به توصیه استاد راهنمایش در دانشگاه کوین مری لندن گذراند. ادامه خواندن “گزارش خبرگزاری کتاب ایران از جلسهی نقد کتاب «اصول و مبانی تحلیل متون ادبی»”