دو کارگاه «آشنایی با نقد اسطورهای ـ کهنالگویی (یونگ)» و «آشنایی با رمان مدرن» از فردا سهشنبه ۲۴ دیماه ۹۸ در محل «مرکز خدمات روانشناسی سیاووشان» تشکیل میشود. اعضای کارگاه برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانند با آقای هداوند تماس بگیرند.
قابل توجه علاقهمندان به شرکت در کارگاه رمان مدرن و نقد اسطورهایـکهنالگویی
به اطلاع علاقهمندان شرکت در دو کارگاه «آشنایی با نقد ادبی اسطورهای ـ کهنالگویی (یونگ)» و «آشنایی با رمان مدرن» میرساند که برای ثبت نام در این کارگاه میتوانند از طریق شماره تلفن ۰۹۰۳۸۷۰۲۷۴۵ و ۲۲۲۶۹۵۵۰ با آقای هداوند تماس بگیرند.
شرح محتوای هر یک از این دو کارگاه را میتوانید در زیر بخوانید.
اطلاعیهی برگزاری کارگاه
«آشنایی با نقد ادبی اسطورهایـکهنالگویی (یونگ)»
شرح دوره
اسطورهها به شکلهایی متنوع اما اساساً مشابه و از زمانهای بسیار دور در همهی جوامع انسانی تولید شدهاند و تا قرنها منحصراً با سنتی عمدتاً شفاهی از نسلی به نسل بعدی انتقال مییافتند، چندان که میتوان گفت اسطوره از جمله بنیانیترین اجزاءِ فرهنگ بشری است و بدون شناخت نظام اسطورهها و تفکر اسطورهای، فهم درستی از انسان، جامعهی انسانی و ادبیات و هنر نخواهیم داشت. مطالعات اسطورهشناختی همواره ذیل یا در کنار حوزهای دیگر مطرح شدهاند و نقد ادبی از جمله حوزههایی است که اسطورهشناسی در آن جنبهای کاربردی پیدا میکند.
هدف از این کارگاه که در ۱۰ جلسه تشکیل خواهد شد، آشنایی با آراء و اندیشههای برخی از عمدهترین نظریهپردازان اسطورهشناسی است: جیمز فریزر، نورتروپ فرای، لوی ـ استراوس و کارل گوستاو یونگ. این دورهی آموزشی به دو قسمت تقسیم میشود. در بخش نخست، نظریههای اصلی این اندیشمندان با تأکید بر رویکرد کهنالگویی در مکتب روانشناسی یونگ معرفی خواهد شد. در بخش دوم، مفاهیم و همچنین روششناسیِ یونگ در نقد عملی برخی متون هنری و ادبی به کار برده خواهند شد تا الگویی از این نوع نقد به دست داده شود.
این کارگاه بر اساس کتاب «نظریه و نقد ادبی: درسنامهای میانرشتهای» برگزار خواهد شد. اعضای کارگاه میبایست هر هفته بخشی از مطالب کتاب را بخوانند تا در کارگاه مطالبی افزون بر آنچه در کتاب آمده است مطرح و به طور جمعی بحث شود. شرکت در این کارگاه مستلزم آشنایی با نظریهی روانکاوی فرویدی است. از همهی اعضای کارگاه انتظار میرود که در بحثهای جمعی، بویژه در نقد عملی متون، مشارکت کنند. برای جلسهی اول از اعضای کارگاه درخواست میشود که صفحات ۲۹۹ الی ۳۰۵ از کتاب را پیشاپیش بخوانند تا بتوانیم منتخبی از مطالب صفحات یادشده را با هم بحث کنیم.
کارگاه «آشنایی با رمان مدرن»
شرح دوره
رمان مدرن در دورهای به وجود آمد که اندیشههای جدید در فلسفه و علم، نگرش انسان به خویشتن و جهان پیرامونش را بهکلی دگرگون کرده بود. عطف توجه از واقعیت بیرون به واقعیت درونِ ذهن، از جمله ویژگیهای مهم رمان مدرن است که در تکنیکهایی مانند سیلان ذهن متبلور میشود. ادامه خواندن “قابل توجه علاقهمندان به شرکت در کارگاه رمان مدرن و نقد اسطورهایـکهنالگویی”
اطلاعیهی برگزاری دو کارگاه در تابستان ۹۸
تعداد افرادی که در این دو کارگاه پذیرفته خواهند شد محدود است. لذا از دوستانی که قبلاً این کارگاهها را گذراندهاند تقاضا میشود از ثبتنام مجدد خودداری کنند تا سایر داوطلبان بتوانند در آن شرکت کنند.
اطلاعیهی کارگاه «آشنایی با نقد ادبی روانکاوانه»
هدف از برگزاری این کارگاه، معرفی نظریهی روانکاوی، بویژه در حوزه مطالعات ادبی و هنری، و ترسیم چشمانداز روشنی از مفاهیم بنیادی و روششناسیِ خاص این رهیافت در نقد ادبی است. روانکاوی امروزه یکی از پُرطرفدارترین و مهمترین رهیافتهای نقد ادبی محسوب میشود و شرح و تبیین روششناسیِ آن یک فصل مستقل از همه کتابهای جدید در حوزه نظریه و نقد ادبی را به خود اختصاص داده است. این شیوه از نقد ماهیتی میانرشتهای دارد و بویژه از زمانی در ادبیات کاربرد پیدا کرد که متون اصلی نظریهی روانکاوی در چند دههی نخستِ قرن بیستم به طور گسترده منتشر شدند. از آن زمان تاکنون، این نظریه در بسیاری از حوزههای علوم انسانی، بویژه مطالعات هنری و ادبی، تأثیر گذاشته است. کارگاه «آشنایی با نقد ادبی روانکاوانه» به گونهای طراحی شده است که شرکتکنندگان پس از اتمام این دوره آموزشی به درستی بدانند که نظریه روانکاوی چیست، مفروضات اساسیِ آن کداماند، چه مقاصدی را دنبال میکند، روششناسیِ آن چیست و چگونه در نقد متون ادبی و آثار هنری به کار میرود. به این منظور، علاوه بر توضیح مبانی تئوریک روانکاوی و شرح اصطلاحات و روششناسیِ آن، یک فیلم سینمایی ایرانی و برخی متون ادبی از منظر این نظریه نقد خواهند شد. این کارگاه به نظریهی روانکاوی کلاسیک اختصاص دارد و در آن به مکاتب پسافرویدی (از جمله نظریهی یونگ و نظریهی لاکان) صرفاً اشاراتی گذرا خواهد شد زیرا شرح و تبیین مبانی هر یک از این مکاتب نیازمند دورهی آموزشی جداگانهای است.
این کارگاه بر اساس کتاب «نظریه و نقد ادبی: درسنامهای میانرشتهای» برگزار خواهد شد. اعضای کارگاه میبایست هر هفته بخشی از مطالب کتاب را بخوانند تا در کارگاه مطالبی افزون بر آنچه در کتاب آمده است مطرح و به طور جمعی بحث شود. از همهی اعضای کارگاه انتظار میرود که در بحثهای جمعی، بویژه در نقد عملی متون، مشارکت کنند. از اعضای کارگاه درخواست میشود که برای جلسهی اول صفحات ۶۹ الی ۹۲ از کتاب را پیشاپیش بخوانند تا بتوانیم منتخبی از مطالب صفحات یادشده را با هم بحث کنیم.
اطلاعات بیشتر دربارهی نحوهی ثبتنام را میتوانید از مؤسسهی پژوهشی «فرهنگبان» دریافت کنید: ۶۶۴۶۱۶۰۶
کارگاه «آشنایی با رمان (۱)»
شرح دوره
هدف از برگزاری دورهی آموزشیِ «آشنایی با رمان (۱)»، آشنایی با ویژگیهای رمان رئالیستی و روششناسیِ تحلیل آن است. این دوره بویژه برای پژوهشگران و علاقهمندانی طراحی شده است که در رشتهی تحصیلیِ خود درسی دربارهی ادبیات داستانی نگذراندهاند، اما مایلاند با شیوهی تحلیل رمان آشنا شوند. این دوره همچنین با این هدف طراحی شده است که نسل جدیدی از منتقدان ادبیات داستانی تربیت شوند که بتوانند در مطبوعات مقالاتی روشمند در نقد رمان بنویسند. این کارگاه در ۱۰ جلسه تشکیل میشود و طی این جلسات مطالب بسیار زیادی را باید کار کرد: نحوهی ظهور رمان به منزلهی ژانری نو در قرن هجدهم، پسزمینهی فلسفی رئالیسم، تمایز رمان با رمانس، نظریهی ایان وات دربارهی رمان، ویژگیهای رئالیسم صوری، عناصر رمان، شیوهی خوانش تحلیلی رمان، تحلیل مشروح یک رمان، و … . روش کار در این کارگاه به این صورت خواهد بود که مطالبی را باید از قبل در کتاب «نظریههای رمان: از رئالیسم تا پسامدرنیسم» نوشتهی ایان وات، دیوید لاج، … (تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۹۴) مطالعه کنیم و بعد در کارگاه بخشی از آن مطالب را از کتاب بخوانیم و دربارهی جزئیاتش با هم بحث کنیم تا توضیح بیشتری دربارهی آن ارائه و ابهامات برطرف شود. بدین ترتیب، راه برای تحلیل رمان «غرور و تعصب» (نوشتهی جین آستین) هموار میشود. اگر شرکتکنندهی کارگاه مطالب را از قبل نخواند (خواه مطالب نظری در کتاب «نظریههای رمان» و خواه متن این رمان را)، نمیتواند مطالب کارگاه را دنبال کند و از آن بهرهمند شود. دقت بفرمایید که این دورهی آموزشی به صورت کلاس برگزار نمیشود، بلکه در قالب «کارگاه» (محل کار) برگزار میشود.
از اعضای کارگاه درخواست میشود که برای جلسهی اول صفحات ۱۱ الی ۳۰ از کتاب «نظریههای رمان» را پیشاپیش بخوانید و در روزی که برای شرکت در کارگاه تشریف میآورید، کتابتان را همراه داشته باشید تا بتوانیم منتخبی از مطالب صفحات یادشده را با هم بحث کنیم.
اطلاعات بیشتر دربارهی نحوهی ثبتنام را میتوانید از مؤسسهی پژوهشی «فرهنگبان» دریافت کنید: ۶۶۴۶۱۶۰۶
روایتگریِ تصویری از کارگاه روایتشناسی
کارگاه «آشنایی با ساختارگرایی و روایتشناسی» که از بهمنماه ۹۷ در مؤسسهی پژوهشی «فرهنگبان» آغاز شده بود، دیروز (۹۸/۰۲/۰۳) به پایان رسید. هدف از این کارگاه این بود که ابتدا شالودههای ساختارگرایی در زبانشناسی و مطالعات فرهنگی و ادبی معرفی شود و سپس اعضای کارگاه با چهار نظریهی مهم روایتشناسی آشنا شوند. این کارگاه جنبهی نظریِ صِرف نداشت، بلکه همچنین کاربردی بود و شیوهی استفاده از نظریههای مطرحشده، در تحلیل متون متنوعی تمرین شد: از رمان و کتاب تاریخ گرفته تا آگهی تجاری و تصاویر فضای مجازی. نکتهی مهمی که در اولین جلسهی کارگاه تأکید کردم این بود که جهان پیرامون ما مشحون از انواعواقسام روایت است. زندگی روزمره یعنی قرار گرفتنِ مدام در جایگاه روایتشنو، یا تلاش مدام به روایتگری. در واقع، ما انسانها با روایتگری میکوشیم واقعیتهای پیرامونمان را انتظام دهیم و بفهمیم، خواه این واقعیتها فیزیکی باشند (شکل ظاهری یک ساختمان) و خواه اجتماعی (فقدان حس مشارکت در آحاد جامعه) و خواه روانی (اضطراب و نگرانی).
یکی از مباحثی که در این کارگاه مطرح شد، موضوع «روایت در روایت» بود. بسیاری از روایتها یک راوی اولیه یا مرکزی دارند که سپس روایت دیگری را به نقل از یک روای ثانوی بازگو میکنند. در این قبیل داستانها، مخاطب شنوندهی داستانی است که خودِ راوی نیز یکی از شنوندگانش بوده است و اکنون آن را روایت میکند. ژرار ژنت این مقوله را ذیل عنوان «سطوح روایت» بررسی میکند و آن را «زیرداستان» مینامد. سطوحِ زیرداستانیِ روایتها این موضوع را برای خواننده برجسته میکنند که ما انسانها اغلب رابطهی پیچیدهای با انبوه روایتهایی که احاطهمان کردهاند داریم.
این موضوع برای یکی از شرکتکنندگان در این کارگاه به طرز جالبی درونی شد و او را به صرافت اندیشیدن به خودِ این کارگاه به منزلهی نوعی روایت انداخت. در جلسهی آخر، هنگامی که با برخی از اعضای کارگاه عکس یادگاری میگرفتم، یادآوری کردم که این تصاویر هم روایتی از جمع ما در اینجا به دست میدهد. در این هنگام، آن دوست عزیز همهی ما را با «تصویری زیرداستانی» از کارگاه غافلگیر کرد: در حالی که یکی از دوستان در حال گرفتن عکس (روایتگریِ تصویری) از جمع ما بود، این دوست عزیر تصویری گرفت که همان شخص را در حال عکس گرفتن از جمع نشان میداد. تصویر در تصویر؛ روایت در روایت، روایت زیرداستانی. خدا را شکر میکنم که شرکت در این کارگاه، روایتشناسی را چنان به ملکهی ذهن این دوست عزیز تبدیل کرد که او خود یک روایتگر شد، آنهم روایتگری خودآگاه و پسامدرن، زیرا او به خوبی وقوف داشت که دست به چه نوع روایتگریای میزند و تلاش کرد این وقوف آگاهانه به تکنیکهای روایتگری را در روایت خودش منعکس کند (خلق یک «فراداستان»). هر دو روایت را میتوانید در زیر ببینید، هم روایت اول («روایت برونداستانی»، مطابق با اصطلاحات نظریهی ژنت) و هم روایت دوم («روایت زیرداستانی»، ایضاً اصطلاح ژنت).
اطلاعیهی دو کارگاه جدید حسین پاینده: «نقد ادبی فمینیستی» و «ساختارگرایی و روایتشناسی»
اطلاعیهی برگزاری «کارگاه آشنایی با نقد ادبی فمینیستی»
خوانش متون ادبی از منظر فمینیستی تلاشی است برای بازاندیشی دربارهی پنداشتهای دیرینی که همهی ما، آگاهانه یا ناخودآگاهانه، دربارهی زنان و جنسیت زنانه داریم. منتقدان ادبی فمینیست با تحلیل آثار ادبی معاصر و بازخوانش آثار کلاسیک نشان میدهند که تصورات اجتماعی از زنبودگی چگونه در طول تاریخ دستخوش تغییر شده است. این شیوه از نقد متون ادبی همچنین تلاشی است برای پرتوافشانی بر نقش نه چندان آشکارِ زبان در ایجاد ساختارهای اندیشگانیِ مبتنی بر مردسالاری. در نظریه و نقد ادبی جدید، طیفی از انواع رهیافتهای فمینیستی وجود دارد و نه یک شیوهی واحد و مورد اجماعِ همهی کسانی که ادبیات را از منظر جایگاه زن بررسی میکنند. برای مثال، برخی از منتقدان فمینیست نظریههایی را در نقد متون ادبی به کار میبرند که بر پایهی مفهوم «جنسیت» و تفاوت آن با «جنس» شکل گرفته است. این دسته از «منتقدانِ جنسیت» بیشتر به جنبههای فرهنگیِ زنبودگی و نحوهی برساخته شدن هویت زنانه در فرهنگ نظر دارند. برخی دیگر از منتقدان فمینیست، که با عنوان «فمینیستهای مارکسیست» مشخص میشوند، طبقهی اجتماعی را مفهوم محوری در نقد ادبیِ فمینیستی محسوب میکنند و با درآمیختن مارکسیسم و فمینیسم بیشتر به جایگاه زنان در نظام سرمایهداری و ستم مضاعفی که نه فقط به لحاظ جنسیت بلکه همچنین به لحاظ اقتصادی بر آنان روا میشود، نظر دارند. ایضاً گروه دیگری از منتقدان فمینیست با اتکا به بازخوانیهای نظریهپرداز فرانسوی ژاک لاکان از روانکاویِ فرویدی، آمیزهای از فمینیسم و روانکاوی به وجود آوردهاند و آن را «نقد فمینیستیِ روانکاوانه» مینامند.
این کارگاه به منظور معرفی بنیانهای نظری نقد ادبی فمینیستی برگزار میشود. مدت کارگاه ۱۰ جلسه خواهد بود و در آن علاوه بر بحث پیرامون اصول و مفاهیم ساختارگرایی و روایتشناسی، کاربرد این رویکردها در نقد عملی برخی متون تمرین خواهد شد. در این کارگاه سه موج نظری فمینیسم معرفی میشوند و سپس با تمرکز بر «فمینیسم پساساختارگرا» و «فمینیسم مارکسیستی» آراء اِلِن سیکسو، ژولیا کریستیوا و دیگران بررسی و در نقد عملی متون (ادبیات داستانی و فیلم سینمایی) به کار برده میشوند.
این کارگاه بر اساس کتاب نظریه و نقد ادبی: درسنامهای میانرشتهای برگزار خواهد شد. اعضای کارگاه میبایست هر هفته بخشی از مطالب کتاب را بخوانند تا در کارگاه مطالبی افزون بر آنچه در کتاب آمده است مطرح و به طور جمعی بحث شود. از همهی اعضای کارگاه انتظار میرود که در بحثهای جمعی، بویژه در نقد عملی متون، مشارکت کنند.
اطلاعیهی برگزاری «کارگاه آشنایی با ساختارگرایی و روایتشناسی»
ساختارگرایی عنوانی است که نه صرفاً به نظریه و رویکردی در نقد ادبی، بلکه به نحلهای از تفکر اطلاق میشود که از نیمهی دوم قرن بیستم در مطالعات مربوط به علوم انسانی رواج پیدا کرد، از جمله در اسطورهشناسی، انسانشناسی و روانشناسی. ساختارگرایی رویکردی است که هر پدیدهای را (چه متن ادبی و چه منوی غذا در رستوران) به منزلهی نظامی دلالتگر بررسی میکند. نظاممندی یعنی تشکیل شدن یک پدیده از اجزائی که در رابطهای تنگاتنگ با یکدیگر باعث کارکرد هماهنگِ آن نظام میشوند. شالودهی ساختارگرایی را باید در دیدگاههای زبانشناس سوئیسی فردینان دو سوسور جستوجو کرد، اما متفکرانی مانند کلود لویــاستراوس، رومن یاکوبسن، رولان بارت و نورتروپ فرای با کاربردهای خلاقانهی مفاهیم زبانشناسی سوسوری در حوزههای غیرزبانی، نقش بسزایی در بسطوگسترش ساختارگرایی و تبدیل آن به رویکردی فراگیر در علوم انسانی ایفا کردند. روایتشناسی (اصطلاحی که نظریهپرداز فرانسویِ بلغاریتبار تزوتان تودوروف در سال ۱۹۶۹ ابداع کرد) عنوانی است که به مطالعهی ساختارگرایانهی روایت اطلاق میشود. هدف روایتشناسی تشخیص عناصر روایت و تبیین کارکرد معناسازانهی آن عناصر در ساختار انواع روایت است.
این کارگاه به منظور معرفی بنیانهای نظری ساختارگرایی و روایتشناسی در نقد ادبی جدید برگزار میشود. مدت کارگاه ۱۰ جلسه خواهد بود و در آن علاوه بر بحث پیرامون اصول و مفاهیم ساختارگرایی و روایتشناسی، کاربرد این رویکردها در نقد عملی برخی متون تمرین خواهد شد. دو جلسهی اولِ این کارگاه به زبانشناسی سوسوری و نقش آن در شکل دادن به شالودهی نظریِ ساختارگرایی اختصاص خواهد داشت؛ در پنج جلسهی بعدی نظریههای روایتشناسی معرفی خواهند شد (با تمرکز بر نظریههای ژنت، فلادرنیک، پراپ، تودوروف و بارت). سه جلسهی پایانی دوره به نقد عملی متون برگزیده از منظر ساختارگرایی و روایتشناسی اختصاص خواهد داشت. این کارگاه، هم برای علاقهمندان به نقد ادبی طراحی شده است و هم برای داستاننویسان نوجویی که مایلاند از راه آشنایی با نظریههای جدید روایت به غنای داستانهای خود بیفزایند.
این کارگاه بر اساس کتاب نظریه و نقد ادبی: درسنامهای میانرشتهای برگزار خواهد شد. اعضای کارگاه میبایست هر هفته بخشی از مطالب کتاب را بخوانند تا در کارگاه مطالبی افزون بر آنچه در کتاب آمده است مطرح و به طور جمعی بحث شود. از همهی اعضای کارگاه انتظار میرود که در بحثهای جمعی، بویژه در نقد عملی متون، مشارکت کنند.