کارگاه «نقد ادبی و مطالعات فرهنگی» که ار تاریخ ۱۸ مهر ۹۵ در اندیشگاه فرهنگی کتابخانهی ملی آغاز شده بود، بعد از برگزاری ده جلسه به پایان رسید. این کارگاه با هدف معرفی مطالعات فرهنگی با تکیه بر نقد ادبی برگزار شد. مطالعات فرهنگی در کشور ما، بر خلاف الگوی اصیل آن در انگلستان، به جای اینکه در دانشکدههای علوم انسانی و با معرفی نظریههای نقد متن به دانشجویان این رشته تدریس شود، در دانشکدههای علوم اجتماعی و عمدتاً به صورت جامعهشناسی فرهنگ ارائه میشود. رویکرد اتخاذشده در این کارگاه، با الگوی مطالعات فرهنگی آنگونه که در دههی ۱۹۶۰ در دانشگاه برمینگام انگلستان آغاز شد، مطابقت داشت. در این الگو، نظریههای نقد ادبی در رابطهای میانرشتهای با طیفی از روششناسیهای برآمده از سایر حوزههای علوم انسانی (مانند نشانهشناسی، روانکاوی، فمینیسم، مارکسیسم، …)، شالودهی تحلیل فرهنگی محسوب میشوند. اعضای این کارگاه باعلاقهای وصفناپذیر، به مدت پنج هفته، هر یکشنبه دو جلسهی متوالی (۳ ساعت) در این کارگاه شرکت کردند. به تأسی از ماهیت میانرشتهای مطالعات فرهنگی، اعضای این کارگاه نیز (۴۰ نفر انتخابشده از میان ۷۵ نفر داوطلبی که فرم شرکت در کارگاه را پُر کرده بودند) از دانشآموختگان رشتههای مختلف بودند. اکثر شرکتکنندگان فارغالتحصیل یا دانشجوی دورههای تحصیلات تکمیلی و عدهای نیز اعضای هیأت علمی دانشگاهها بودند. موضوع درخور توجه و بسیار دلگرمکننده، علاقهای بود که این دوستان برای شرکت در بحثهای کارگاه نشان میدانند. پرسشهای آنها نشانهی واضحی بود از اینکه این آموزهی مطالعات فرهنگی را جدی گرفتهاند که «در پس امر روزمره، دنیایی از معانی تلویحی نهفته است». زمان سهساعتهی جلسات کارگاه ایشان را خسته نمیکرد و معمولاً بعد از اتمام هر جلسه، همچنان عدهای برای پرسشهای انفرادی به من مراجعه میکردند. در جلسهی اول و همینطور جلسهی آخر کارگاه گفتم که آشنا شدن با مطالعات فرهنگی، صرفاً آشنایی با شیوهای از پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی نیست؛ این آگاهی مسؤلیت و التزامی هم به دنبال میآورد: مسؤلیت شناخت عمیق جهان پیرامونمان و التزام به تلاش برای درانداختن طرحی نو برای آیندهای دیگرگونه.
عکسی که در زیر میبینید، در آخرین جلسهی کارگاه به یادگار گرفته شد.
