اطلاعیه‌ی «کارگاه نقد عملی روان‌کاوانه» (آنلاین ـ حضوری)

کارگاه «نقد عملی روان‌کاوانه» برای کسانی طراحی شده است که با مفاهیم پایه‌ای نظریه‌ی روان‌کاوی کلاسیک (فرویدی) آشنا هستند و مایل‌اند در نقد عملی روان‌کاوانه تبحّر پیدا کنند. لذا رویکرد این کارگاه صرفاً کاربردی است و به مفاهیم نظری نخواهیم پرداخت. در این کارگاه یک داستان کوتاه از صادق هدایت و یک فیلم سینمایی از داریوش مهرجویی به شیوه‌ی روان‌کاوانه نقد خواهند شد. روش کار به این صورت خواهد بود که بخش‌هایی از داستان، همچنین صحنه‌هایی از فیلم‌ها، را به‌تفصیل و بر اساس مفاهیم و روش‌شناسی نظریه‌ی روان‌کاوی تحلیل می‌کنیم. انتظار می‌رود به این ترتیب، اعضای کارگاه پس از گذراندن این دوره اعتمادبه‌نفْسِ لازم برای نقد مستقلانه‌ی متون ادبی را به دست آورند.

در این کارگاه هیچ کتاب خاصی مبنای بحث‌ها نخواهد بود، اما علاقه‌مندان می‌توانند برای مطالعه‌ی شخصی و آشنایی با نمونه‌هایی از نقد ادبی روان‌کاوانه به قلم بنیان‌گذار این نظریه، زیگموند فروید، مراجعه کنند به کتاب «کاربرد روان‌کاوی در نقد ادبی» (۱۴۰۴، انتشارات مروارید) که هفت نقد از فروید بر آثار ادبی را شامل می‌شود.

کارگاه «نقد عملی روان‌کاوانه» به صورت آنلاین و حضوری طی ۵ جلسه‌ی ۹۰ دقیقه‌ای و در روزهای یکشنبه و چهارشنبه برگزار می‌شود:

  • روزهای یکشنبه ساعت ۱۸ تا ۱۹:۳۰ به صورت آنلاین برای کلیه‌ی اعضای کارگاه (۵ ،۱۲ و  ۱۹ مهر)
  • روزهای چهارشنبه ساعت ۱۷ الی ۱۸:۳۰ به صورت آنلاین و حضوری به انتخاب هر عضو کارگاه (۸ و ۱۵ مهر)

اطلاعات بیشتر و نام‌نویسی: ۰۹۱۹۳۳۹۹۱۰۵

اطلاعیه‌ی دو کارگاه آنلاین ـ حضوری

۱. اطلاعیه‌ی «کارگاه روان‌کاوی، هنر و ادبیات» (آنلاین ـ حضوری)

«روان‌کاوی» نامی است که به نظریه و شیوه‌ی خاصی در روان‌درمانی اطلاق می‌شود و نخستین نظریه‌پردازی که مفاهیم و روش‌شناسی روان‌کاوی را مطرح کرد زیگموند فروید بود، هرچند که این نظریه پس از فروید بسط‌وگسترش فراوانی پیدا کرده است. این نظریه در ابتدا بیشتر کاربردی درمانی داشت، اما فروید در نوشته‌هایش برای تشریح مفاهیم روان‌کاوی کراراً به ادبیات اشاره می‌کند و در واقع، بسیاری از پایه‌ای‌ترین اصطلاحات روان‌کاوی با الهام از آثار ادبی مفهوم‌پردازی شده‌اند. اغلب نظریه‌پردازان پسافرویدی نیز سنت استفاده از ادبیات و هنر برای مفهوم‌پردازی روان‌کاوانه را ادامه دادند، از جمله و به‌ویژه یونگ و لاکان. در این کارگاه قصد داریم شناختی عمیق از روان‌کاوی فرویدی و کاربردهای آن در نقد هنر و ادبیات به دست آوریم. به این منظور،

  • با تاریخ پیدایش و شکل‌گیری نظریه‌ی روان‌کاوی آشنا می‌شویم،
  • مفاهیم و اصطلاحات کلیدی روان‌کاوی را یاد می‌گیریم،
  • با روش تفسیر خواب (رؤیا) در روان‌کاوی آشنا می‌شویم،
  • شیوه‌های کاربرد روان‌کاوی برای تحلیل آثار هنری و ادبی را می‌آموزیم،
  • برخی از آثار هنری و ادبی را از منظر روان‌کاوی تحلیل می‌کنیم.

در این کارگاه تأکید خاصی بر فهم عمیق مفاهیم پایه‌ای می‌گذاریم تا راه‌مان برای یادگیری نقد ادبی روان‌کاوانه هموار شود. برخی از این مفاهیم پایه‌ای به قرار زیرند:

  • تقسیم‌بندی جایگاه‌شناختیِ ذهن (ضمیر آگاه، پیشاآگاه و ناخودآگاه)
  • تقسیم‌بندی ساختاریِ ذهن (نهاد، خود و فراخود)
  • واپس‌رانی
  • مکانیسم‌های دفاعی (اجتناب، ادراک انتخابی، حافظه‌ی انتخابی، انکار، جابه‌جایی، معقول‌سازی، فرافکنی، واکنش‌سازی، واپس‌روی، …)
  • کنش‌پریشی
  • روان‌رنجوری و روان‌پریشی
  • بیماری روان‌تنی
  • بازگشت امر واپس‌رانده
  • تداعی
  • مراحل رشد روانی ــ جنسانی (دهانی، مقعدی، اُدیپی)
  • محتوای آشکار و محتوای نهفته‌ی رؤیا
  • کار ــ رؤیا
  • فرایندهای ناخودآگاهانه در خواب (نمادپردازی، نمایش‌دهی، جابه‌جایی، ادغام)
  • و …

در این کارگاه، اثرگذاری نظریه‌ی روان‌‌کاوی در شکل‌گیری سوررئالیسم را به‌تفصیل و با تحلیل چند تابلوی نقاشی بررسی خواهیم کرد. همچنین خوانش روان‌کاوانه‌ی آثار ادبی (شعر، داستان) و فیلم‌های سینمایی را تمرین می‌کنیم. این کارگاه به نظریه‌ی روان‌کاوی کلاسیک (فرویدی) اختصاص دارد و به سبب کثرت مطالب آن، به مکاتب پسافرویدی (از جمله نظریه‌ی یونگ و نظریه‌ی لاکان) نخواهیم پرداخت. نظریه‌های یونگ و لاکان متعاقباً در دو کارگاه جداگانه معرفی خواهند شد که پیش‌نیاز شرکت در آن‌ها، گذراندن این کارگاه است.

کارگاه «روان‌کاوی، هنر و ادبیات» به صورت آنلاین و حضوری در ۱۰ جلسه‌ی ۹۰ دقیقه‌ای طی پنج هفته و در روزهای یکشنبه و چهارشنبه برگزار می‌شود:

  • روزهای یکشنبه ساعت ۱۸ تا ۱۹:۳۰ آنلاین برای کلیه‌ی اعضای کارگاه (۲۵ مرداد، ۱ و ۸ و ۱۵ و ۲۲ شهریور)
  • روزهای چهارشنبه ساعت ۱۷ الی ۱۸:۳۰ به صورت آنلاین و حضوری به انتخاب هر عضو کارگاه (۲۸ مرداد، ۴ و ۱۱ و ۱۸ و ۲۵ شهریور)

فهرست منابع برای مطالعه‌ی بیشتر در جلسه‌ی سوم به اعضای کارگاه ارائه خواهد شد.

اطلاعات بیشتر و نام‌نویسی: ۰۹۱۹۳۳۹۹۱۰۵

ادامه خواندن “اطلاعیه‌ی دو کارگاه آنلاین ـ حضوری”

اطلاعیه‌ی کارگاه «خلاقیت در رمان‌نویسی»

چگونه از نظریه‌ی باختین و روایت‌شناسی برای نگارش رمان‌های تأمل‌انگیز استفاده کنیم

آن دسته از نویسندگان ادبیات داستانی که در پی نوشتن رمان‌های متمایز و اثرگذار هستند، اغلب می‌پرسند «چگونه می‌توان رمانی متفاوت نوشت، رمانی که موضوع و سبک نگارش آن با آنچه خواننده پیشتر در حوزه‌ی ادبیات داستانی تجربه کرده است، فرق داشته باشد؟». پاسخی که در این کارگاه به این پرسش می‌دهیم این است که نگارش رمان نومایه با استفاده‌ی خلاقانه از نظریه‌های ادبی میسّر می‌شود. هر نظریه‌ی ادبی، تعریف معیّنی از چیستی ادبیات و کارکرد آن به دست می‌دهد. پس از اشراف به نظریه‌ها، در گام بعدی باید تکنیک‌های متناسب با آن نظریه‌ها را بشناسیم و به کار ببریم تا بدین ترتیب بتوانیم به سبکی فردی در رمان‌نویسی نائل شویم.

این کارگاه چهار جلسه خواهد داشت و در آن به دو نظریه‌ی ادبی خواهیم پرداخت که عبارت‌اند از نظریه‌ی باختین درباره‌ی رمان چندصدایی و نظریه‌های روایت‌شناسی.

نکات مهم:

۱. این کارگاه برای تدریس نقد ادبی نیست. هدف این است که ببینیم رمان‌نویس زمانه‌ی ما با آگاهی از نظریه‌های ادبی چگونه می‌تواند رمان‌های تکنیکی‌تر و تأمل‌انگیزتری بنویسد و نهایتاً به سبکی فردی در رمان‌نویسی نائل شود.

۲. در این کارگاه مفاهیم پایه‌ای ادبیات داستانی توضیح داده نمی‌شوند و لازم است که اعضای کارگاه قبلاً از راه مطالعه‌ی شخصی و غیره حتماً شناخت کافی از عناصر داستان داشته باشند.

۳. هر جلسه‌ی کارگاه به مدت یک‌ساعت‌ونیم خواهد بود و چهار بخش خواهد داشت که زمان‌بندی آن به شرح زیر است:

جلسات اول و دوم:

  • ۲۰ دقیقه: شیوه‌های مختلف شروع رمان
  • ۵۰ دقیقه: توضیح درباره‌ی استفاده از نظریه‌ی باختین در رمان‌نویسی با تمرکز بر چند مفهوم کلیدی (منطق گفت‌وگویی، ناهمگونی زبانی، مفهوم «کارناوال»، رمان تک‌صدایی و چندصدایی)
  • ۱۵ دقیقه: پیشنهادهای عملی برای نوشتن یک رمان تأمل‌انگیز با استفاده از نظریه‌ی رمان چندصدایی
  • ۵ دقیقه: معرفی چند منبع

جلسات سوم و چهارم:

  • ۲۰ دقیقه: شیوه‌های مختلف شروع رمان
  • ۵۰ دقیقه: توضیح درباره‌ی استفاده از نظریه‌های روایت‌شناسی در رمان‌نویسی با تمرکز بر چند مبحث کلیدی (گونه‌شناسی راویان و منظر روایی در ادبیات داستانی، مفهوم «ضرباهنگ» در روایتگری)
  • ۱۵ دقیقه: پیشنهادهای عملی برای نوشتن یک رمان تأمل‌انگیز با استفاده از روایت‌شناسی
  • ۵ دقیقه: معرفی چند منبع

۴. در این کارگاه ارجاعاتی به رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم، نوشته‌ی زویا پیرزاد، خواهیم داشت و بخش‌های کوتاهی از آن را می‌خوانیم. لذا اعضای کارگاه باید قبلاً این رمان را مطالعه کرده و هنگام برگزاری کارگاه آن را در دسترس داشته باشند.

۵. این کارگاه به صورت حضوری و آنلاین در تاریخ و زمان‌های زیر برگزار می‌شود:

  • جلسه‌ی اول و دوم، چهارشنبه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۷ الی ۱۸:۳۰ و ۱۹ الی ۲۰:۳۰
  • جلسه‌ی سوم و چهارم: چهارشنبه ۷ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷ الی ۱۸:۳۰ و ۱۹ الی ۲۰:۳۰

اطلاعات بیشتر و نام‌نویسی: ۰۹۱۹۳۳۹۹۱۰۵

اطلاعیه‌ی «کارگاه سِیری در جهان داستانی محمد کشاورز»

محمد کشاورز نخستین مجموعه از داستان‌های کوتاهش را، با عنوان «پایکوبی»، سال ۱۳۷۴ منتشر کرد. از آن زمان تاکنون، طی سه دهه فعالیت مستمر ادبی، سه مجموعه‌ی دیگر از داستان‌های کوتاه این نویسنده‌ی صاحب‌سبک، با عنوان «بلبل حلبی»، «روباه شنی» و «کلاهی که پسِ معرکه ماند»، منتشر شده‌اند. او در داستان‌هایش با نگاهی روان‌پژوهانه حیات روانی انسان‌ها را می‌کاود و با نگاهی جامعه‌پژوهانه لایه‌های ناپیدایی از فرهنگ عمومی را به نقد می‌کشد. در این کارگاه، سه داستان کوتاه را که از هر حیث ویژگی‌های جهان داستانی این نویسنده‌ی معاصر ایرانی را بازمی‌تابانند به‌تفصیل تحلیل خواهیم کرد. با این کار می‌خواهیم هم با تکنیک‌های داستان‌نویسی کشاورز آشنا شویم و هم این‌که مضامین و بُن‌مایه‌های مکرر در داستان‌های او را بشناسیم. داستان‌هایی که در این کارگاه بررسی خواهیم کرد، عبارت‌اند از:

۱. «تیغ و آینه» (از مجموعه‌ی «پایکوبی»)

۲. «هشتِ شب. میدان آرژانتین» (از مجموعه‌ی «روباه شنی»)

۳. «کلاهی که پسِ معرکه ماند» (از مجموعه‌ای به همین نام)

این کارگاه به صورت فشرده، در قالب دو جلسه‌ی پیاپیِ یک‌ساعت‌ونیمی و به صورت حضوری و آنلاین برگزار می‌شود و بخش پرسش‌وپاسخ نخواهد داشت. داوطلبان شرکت در این کارگاه حتماً باید متن کامل این سه داستان را (باز)خوانده باشند و هنگام برگزاری کارگاه در دسترس داشته باشند تا بتوانند بحث‌ها را دنبال کنند.

زمان برگزاری کارگاه: چهارشنبه ۱۰ تیرماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۷ الی ۱۸:۳۰ و ۱۹ الی ۲۰:۳۰

اطلاعات بیشتر و نام‌نویسی: ۰۹۱۹۳۳۹۹۱۰۵

اطلاعیه‌ی تکمیلی «کارگاه حضوری ـ آنلاین نقد اشعار فروغ فرخزاد»

همان‌گونه که در اطلاعیه‌ی قبلی این کارگاه اشاره شد، سه شعر منتخب از فروغ فرخزاد را با رویکردهای جدید نقد ادبی و بدون مبنا قرار دادن زندگینامه‌ی شاعر تحلیل خواهیم کرد. در پاسخ به سؤال آن عده از دوستانی که پرسیده‌اند از کدام رهیافت‌های نقد ادبی استفاده خواهیم کرد، به اطلاع می‌رساند که چهارچوب نظری نقد ما از اشعار فرخزاد به شرح زیر خواهد بود:

  1. شعر «عروسک کوکی» از منظر نقد فمینیستی و اگزیستانسیالیسم
  2. شعر «ای مرز پُرگهر» با رویکرد تحلیل انتقادی گفتمان
  3. شعر «آیه‌های زمینی» از منظر بینامتنیّت

این کارگاه به صورت بسیار فشرده (دو جلسه‌ی متوالی در یک روز) و به شیوه‌ی «نقد عملی» برگزار می‌شود، لذا فرصتی برای توضیح درباره‌ی مبانی نظری فمینیسم، اگزیستانسیالیسم، تحلیل انتقادی گفتمان و بینامتنیّت نداریم و تمرکزمان بر کاربرد این نظریه‌ها برای فهم اشعار فرخزاد خواهد بود. لذا به داوطلبان شرکت در این کارگاه توصیه می‌شود مطالعه و آشنایی قبلی با این نظریه‌ها داشته باشند.

اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام: ۰۹۱۹۳۳۹۹۱۰۵