به دنبال درج خبر مجعولی در روزنامهی «ابتکار» که انتشار کتابی را اشتباهاً به دکتر حسین پاینده انتساب داده بود، این روزنامه در شمارهی امروز پنجشنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۱ ضمن تصحیح خبر نادرست، از دکتر پاینده عذرخواهی کرد. خبر انتشار کتابی طنزآمیز از خاطرات تخیلی شخصیتی به نام حسین پاینده از جنگ ایران و عراق، تحت عنوان «جنگ پرملات» را خبرگزاری ایسنا در تاریخ ۱۷ خرداد منتشر کرد. در متن خبر ایسنا مشخص است که نویسندهی این کتاب دکتر حسین پاینده نیست، بلکه خانمی به نام فاطمه تقیزاده است. «حسین پاینده» نام شخصیتی تخیلی در این کتاب است که مثلاً خاطرات خود از حضور در جبهه را در قالب طنز بیان میکند. اما یک روز بعد، روزنامهی «ابتکار» این خبر را به نقل از ایسنا انتشار داد و در پایان خبر، ضمن افزودن بیوگرافی دکتر حسین پاینده و نام بردن از ایشان بهعنوان استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی، عناوین برخی از آثار ایشان را هم ذکر کرد. بدین ترتیب در نقل نادرست و غیرحرفهایِ یک خبر، هویت یک شخص واقعی با هویت یک شخصیت داستانی خلط شده است و کتابی هم که وی هرگز ننوشته است به او انتساب داده شد! امانتداری جزو اصول مسلم در روزنامهنگاری است و زیر پا گذاشتن آن میتواند هویت افراد را مخدوش کند، ضمن اینکه این قبیل سهلانگاریها در کار حساس و پُرمخاطرهی روزنامهنگاری میتواند پیامدهای قانونی هم داشته باشد.
پس از اطلاع از درج خبر مجعول، دکتر پاینده طی نامهای به مدیر مسؤل روزنامهی ابتکار چنین نوشت:
مدیر مسؤل محترم روزنامهی «ابتکار»،
با اهدای سلام و احترام. در روزنامهی «ابتکار» به تاریخ ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ خبری درج شده است که کتابی با عنوان «جنگ پرملات» را به اینجانب حسین پاینده استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی منتسب میکند. این خبر نادرست در سایت «ابتکار آنلاین» نیز منتشر شده است، در حالی که بنده چنین کتابی ندارم. خبر انتشار این کتاب را خبرگزاری ایسنا به تاریخ ۱۷ خرداد ۱۴۰۱ منتشر کرده بود، اما در متن آن خبرگزاری مشخص است که نویسندهی این کتاب خانمی به نام فاطمه تقیزاده است. در واقع، «حسین پاینده» نام شخصیتی تخیلی در این کتاب است که خاطرات خود از جنگ را در قالب طنز بیان میکند. روزنامهی ابتکار در بازنشر خبر ایسنا، با افزودن بیوگرافی اینجانب و نام دانشگاه علامه طباطبائی و عناوین برخی از کتابهای من، این کتاب را اشتباهاً به بنده منتسب کرده است. با توجه به اینکه کتاب «جنگ پرملات» به اینجانب تعلق ندارد، خواهشمندم این توضیح را برای اطلاع خوانندگان در روزنامه و سایت «ابتکار» منتشر بفرمایید.
با سپاس،
حسین پاینده
روزنامهی «ابتکار» در شمارهی امروز خود ضمن درج این نامه، چنین توضیح داده است:
«هفته گذشته کتابی معرفی شد که منبع خبر یکی از خبرگزاریها بود که ظاهراً نام نویسنده کتاب به اشتباه خورده بود. کتاب «جنگ پرملات» نوشته فاطمه تقیزاده شامل خاطرات طنز حسین پاینده معروف به «حسین ملات» در دوران دفاع مقدس برای نوجوانان، توسط انتشارات کتاب جمکران منتشر و راهی بازار نشر شد. که به اشتباه نویسنده این کتاب حسین پاینده استاد دانشگاه [در] نقد ادبی عنوان شده بود. با اینکه خبر از روی خبرگزاری ایسنا و با ذکر منبع کار شده بود روزنامه ابتکار مراتب عذرخواهی خود را از این نویسنده به عمل می آورد.»
همچنان که اشاره شد، متن خبر ایسنا اشتباه نبود و در واقع افزودن بیوگرافی و نام کتابهای دکتر پاینده و انتساب اشتباهیِ این کتاب به ایشان، خبر درجشده در روزنامهی «ابتکار» را مجعول کرد.
اهمیت این رخداد، در درجهی نخست انتساب نادرستِ کتاب شخصی به شخص دیگر نیست. این قبیل اشتباهات در مطبوعات و خبرگزاریهای ما رخ میدهند. در این ماجرا، موضوعی مهمتر باید برای اهل نظر درخور تأمل باشد. با توجه به اینکه علاوه بر روزنامهی «ابتکار» سایت این روزنامه نیز خبر نادرست را منتشر کرده بود، حال این پرسش مطرح میشود که: آیا در جامعهای که مطبوعات هنوز تبدیل به نهاد اجتماعی نشدهاند، در جایی که رفتار حرفهای و مسئولیت ژورنالیستی هنوز مابهازای گسترده پیدا نکرده است، ایضاً در جامعهای که مطالب منتشرشده در سایت روزنامهها و خبرگزاریها میتوانند نامستند و خلاف واقع باشند، آیا میتوان به مطالب آنها استناد کرد؟
دیدگاهی بگذارید!