عکسی به یادگار از وبینار نقد فیلم «سرخ‌پوست» با دو رویکرد

تصویر زیر عده‌ای از شرکت‌کنندگان وبینار «نقد فیلم سرخ‌پوست با دو رویکرد روان‌کاویِ کلاسیک (فرویدی) و روان‌کاویِ لاکانی» را نشان می‌دهد. این وبینار دو ساعت و نیم طول کشید و شرکت‌کنندگان با نهایت علاقه در آن شرکت کردند. پرسش‌های مطرح‌شده در پایان وبینار (همه پرسش‌هایی خوب و حاکی از نکته‌سنجی) نشان می‌داد که آن‌ها نقد ادبی را نوعی تفنن روشنفکرانه نمی‌دانند، بلکه به‌خوبی دریافته‌اند که تحلیل متن، راهی برای فهم پیچیدگی‌های زندگی واقعی است.

در نقد این فیلم، هم از مفاهیم روان‌کاوی کلاسیک (فرویدی) استفاده کردم و هم از مفاهیم روان‌کاوی پساساختارگرا (لاکانی) جدول زیر بخش مهمی از مفاهیم مورد استفاده‌ی من در این نقد را نشان می‌دهد:

مفاهیم فرویدی
تثبیت دهانی
خودشیفتگی (نارسیسیسم)
نهاد
خود
فراخود
ضمیر ناخودآگاه
مفاهیم لاکانی
سوژه‌ی بیانگر/سوژه‌ی بیان
ساحت خیالی
اُبژه‌ی دیگریِ کوچک
مرحله‌ی آینه
ساحت نمادین
«دیگری»

 

علاقه‌مندان نقد لاکانی در کشور ما کم نیستند، اما غالباً از این موضوع غفلت می‌شود که نظریه‌ی لاکان «بازگشتی پساساختارگرایانه به فروید» است. مفاهیم لاکانی نوعی خوانش روزآمدشده از مفاهیمی محسوب می‌شوند که فروید در دهه‌های آغازینِ قرن بیستم مطرح کرده بود. از این رو،‌ فهم لاکان بدون دانستن روان‌کاویِ کلاسیک ناممکن است. به تعبیر نویسنده‌ای، دویدن بدون این‌که شخص ابتدا راه رفتن را آموخته باشد ناممکن است. لذا من هم نیمی از وقت وبینار را به نقد فرویدی این فیلم اختصاص دادم و در نیمه‌ی دوم منحصراً با استناد به مفاهیم و روش‌شناسی لاکانی این فیلم را تحلیل کردم تا نشان دهم که آراء و اندیشه‌های لاکان چگونه مکمل و بسط‌دهنده‌ی آراء و اندیشه‌های فروید هستند. این وبینار البته «نقد عملی» بود و نه تبیین نظریه‌ی ادبی. نظریه‌ی لاکان و نسبت آن با نقد ادبی را یک هفته پیش‌تر در وبیناری دیگر تبیین کرده بودم. امید آن‌که هر دو وبینار برای علاقه‌مندان نقد ادبی مفید بوده باشد.

عکسی به یادگار با شرکت‌کنندگان در وبینار نقد لاکانی

تصویر زیر عده‌ای از دوستان شرکت‌کننده در وبینار «روان‌کاویِ لاکانی و کاربرد آن در نقد ادبی» در تاریخ ۲۷ تیرماه ۹۹ را نشان می‌دهد. شور و شوق این دوستان برای آشنایی با نظریه‌ی لاکان به هر سخنرانی انگیزه می‌داد. این دومین بار بود که این وبینار ارائه شد. به علت کثرت داوطلبان، احتمالاً این وبینار برای بار سوم ارائه خواهد شد تا دوستان علاقه‌مندی که نتوانستند در آن شرکت کنند فرصت مجددی داشته باشند.

تدریس نظریه و نقد ادبی به دانشجویان دکتری ادبیات فارسی در افغانستان

حسین پاینده اخیراً برای تدریس درس دو واحدی «نظریه و نقد ادبی»‌ به دانشجویان دکتری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه کابل به افغانستان سفر کرد. در کشور افغانستان این درس جزو دروس رسمی و تخصصی رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی در مقطع دکتری است. در این سفر دکتر پاینده همچنین دو کارگاه نقد ابی، ویژه‌ی اعضای هیأت علمی، در دانشکده‌ی زبان و ادبیات دانشگاه کابل برگزار کرد و دو سخنرانی، یکی در انجمن حافظ و دیگری در دانشگاه رنا، درباره‌ی نقد ادبی ایراد کرد. تصاویری از کلاس‌ها، کارگاه‌ها و سخنرانی دکتر پاینده را در زیر می‌توانید ببینید. لازم به ذکر است که آقای دکتر فاروقی رئیس دانشگاه کابل و مشاور رئیس‌جمهور افغانستان در امور تحصیلات عالی نیز در یکی از جلسات کلاس نقد ادبی دکتر پاینده شرکت کردند. در پایان این دوره‌ی آموزشی، در مراسمی با شرکت رئیس و جمعی بزرگی از استادان دانشگاه کابل، رئیس این دانشگاه با اعطای لوح از دکتر پاینده تقدیر به عمل آورد.

حضور رئیس محترم دانشگاه کابل در کلاس دانشجویان دوره‌ی دکتری ادبیات فارسی در روزی که دکتر پاینده نظریه‌ی بینامتنیت را به این دانشجویان درس می‌داد.

ادامه خواندن “تدریس نظریه و نقد ادبی به دانشجویان دکتری ادبیات فارسی در افغانستان”

عکسی به یادگار در کارگاه «ایماژیسم در شعر معاصر ایران»

تصویرها روایتگرند. هر تصویری روایتی از یک رویداد در مکانی و زمانی خاص است. خوانش تصاویر مثل خواندن روایت‌های مکتوب، مستلزم توجه به مرکزی‌ترین عنصر همه‌ی روایت‌ها (شخصیت) است. شخصیت هیچ‌کسی را نمی‌توان به درستی فهمید مگر با نفوذ به جهان ذهنی او. اما چگونه می‌توان به جهان ذهنی آدم‌ها نفوذ کرد و آن را از درون شناخت؟ گاه بیرونی‌ترین و پیداترین جنبه‌های فردیِ هر یک از ما، آشکارکننده‌ی درونی‌ترین و ناپیداترین ویژگی‌های جهانی ذهنی‌مان است، مشروط بر این‌که چشمی بینا برای دیدن همین جنبه‌های بیرونی داشته باشیم. چه بسیارند آدم‌های بینایی که در واقع نابینا هستند. دست‌ها، چشم‌ها، لباس‌ها، رنگ‌ها، طرز ایستادن و … همه‌وهمه بیانگرند. برای فهم آنچه دست‌ها و چشم‌ها و غیره بیان می‌کنند ابتدا باید زبان آن‌ها را آموخت.

این تصویر در دی‌ماه ۱۳۹۸ در آخرین جلسه‌ی کارگاهی پنج‌جلسه‌ای با عنوان «ایماژیسم در شعر معاصر ایران» به یادگار گرفته شد.