دسته: نوشته‌ها

شماره‌ی چهارم فصلنامه‌ی فرهنگی‌ـ‌اجتماعی سیاووشان اخیراً منتشر شد. در این شماره گفتاری از حسین پاینده منتشر شده است با عنوان «روانکاوی و تحلیل‌های کلان اجتماعی».

آنچه در این شماره از حسین پاینده منتشر شده، در واقع سخنرانی او در جلسه‌ی انجمن انسان‌شناسی ایران است. در جلسه‌ی یادشده، علاوه بر حسین پاینده دکتر پیتر ویدمر (بنیانگذار و عضو انجمن روانکاوی فرویدی و استاد روانکاوی در دانشگاه زوریخ) و همچنین دکتر مهرداد عربستانی (استاد انسان‌شناسی دانشگاه تهران و معاون انجمن علمی انسان‌شناسی ایران) سخنرانی کردند. این جلسه در دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. آنچه در زیر می‌خوانید، بخش آغازین سخنان حسین پاینده است که در آن شمایی از مطالبی که درباره‌اش سخنرانی خواهد کرد به دست می‌دهد. (متن کامل این گفتار متعاقباً در این وبلاگ قرار خواهد گرفت.)

 

صحبت‌های من به صورت کلی در مورد این است که آیا روانکاوی که به درمان فرد می‌پردازد، می‌تواند تحلیلی از گروه‌های اجتماعی و به صورت کلی‌تر، از جامعه به دست دهد؟ طرح این پرسش، ضروری است زیرا روانکاوی به تصور ما با فرد سر و کار دارد در حالی که علوم اجتماعی از قبیل انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی همیشه با جمع انسان‌ها سر و کار دارند. چگونه می‌شود روانکاوی را به تحلیل‌های کلان اجتماعی پیوند داد؟ این پرسش اساسی‌ای است که من مطرح می‌کنم. استدلال من در پاسخ به این پرسش این خواهد بود که فروید در مرحله‌ای از اواخر تحقیقاتش، دامنه‌ی نگاهش به آسیب‌ها و اختلال‌های روانی را فراخ‌تر از گذشته کرد و به تعبیری می‌توان گفت نگرشی کلان در خصوص بیماری‌های روانی پیدا کرد. بعد از آن می‌خواهم بحثم را به سمت مفهوم «خودشیفتگی» ببرم، بخصوص «خودشیفتگی ثانوی»، آن‌چنان که در روانکاوی تعریفش می‌کنیم. من در ادامه به تحقیقات دو پژوهشگر برجسته اشاره خواهم کرد که جامعه را از منظر روانکاوانه تحلیل می‌کنند: یکی جوئل کوول و دیگری کریستوفر لش. این خلاصه‌ای از صحبت‌های من است. البته به سبب علائق شخصی خودم، نگاهی نیز به ادبیات و هنر خواهم داشت و مصداقی از شخصیت خودشیفته در یکی از شاخص‌ترین و ماندگارترین آثار سینمای ایران را تحلیل خواهم کرد. من استدلال خواهم کرد که خودشیفتگی بیماری اجتماعی زمانه‌ی ماست و مصادیق وحشتناکش در جامعه‌ی ایران، در روابط اجتماعی مشکل می‌آفریند.

کارگاه «آشنایی با سبک‌های هنری» پس از ده هفته، در تاریخ چهارشنبه ۲۵ بهمن ۹۶ به اتمام رسید. در این کارگاه پنج سبک عمده‌ی هنری به علاقه‌مندان معرفی شدند: امپرسیونیسم، کوبیسم، سوررئالیسم، مینیمالیسم، مدرنیسم و پسامدرنیسم. هم ویژگی‌های این سبک‌ها شناسانده شد و هم نمونه‌های متعددی از هر کدام از آن‌ها در هنرهای تجسمی (عمدتاً نقاشی) در کارگاه تحلیل شد. پاورپوینی که برای این کارگاه تهیه شده بود، شامل صد و شصت اسلاید بود. سبک‌های یادشده، در این کارگاه نه فقط در حوزه‌ی هنر، بلکه همچنین در حوزه‌ی متون ادبی معرفی شدند و نمونه‌هایی از آثار ادبی نوشته‌شده به این سبک‌ها در کارگاه خوانده و تحلیل شدند. بسیاری از کسانی که در این کارگاه شرکت کرده بودند، در کارگاه دیگری هم با عنوان «مبانی نقد ادبی» که بعد از کارگاه اول تشکیل می‌شد، شرکت کردند. در آن‌جا نیز علاوه بر معرفی نظریه‌های نقد از یونان باستان تا دهه‌های اخیر، چندین نمونه‌ی نقد عملی داشتیم (هم از داستان کوتاه و شعر و هم از فیلم سینمایی). هدف این بود که شرکت‌کنندگان در این کارگاه بتوانند مهارتی عملی در نقد آثار ادبی پیدا کنند. پاورپوینت کارشده در این کارگاه نزدیک به یکصد اسلاید را شامل شد.

تجربه‌ی برگزاری این دو کارگاه از بسیاری جهات برای شخص خود من جالب و لذتبخش بود. این کارگاه‌ها در دانشکده‌ی علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد که دسترسی به آن مستلزم طی کردن سفری درون‌شهری در تهرانِ همیشه شلوغ و رسیدن به انتهای غربی اتوبان همت است. این سفر وقت‌گیر مانع از آن نشد که داوطلبان شرکت در هر یک از این کارگاه‌ها بسیار زیاد شود، به نحوی که هر کدام با بیش از پنجاه نفر تشکیل شد و البته عده‌ای از داوطلبان هم به علت عدم گنجایش برای پذیرش افرادِ بیشتر نتوانستند در آن شرکت کنند. مطمئنم هر کسی دیگر هم مجری برگزاری این کارگاه بود، مثل من بسیار خوشحال می‌شد از این‌که به اعضای این دو کارگاه تدریس کند. آن‌ها اشخاصی بسیار باانگیزه بودند که از ساعت ۱۵ تا حدود ۱۹ با علاقه در کارگاه‌ها شرکت می‌کردند. یکی از دوستان عزیزی که عضو هر دو کارگاه بود، هر هفته از شهری دیگر می‌آمد و بعد از اتمام کارگاه نقد ادبی می‌بایست خود را به سرعت به ایستگاه قطار تهران می‌رساند تا سفری هشت‌ساعت‌ونیمه برای بازگشت به شهرش را شروع کند. همت این قبیل انسان‌های علم‌جو، برای من تحسین‌برانگیز بود. به همه‌ی آن‌ها درود می‌فرستم و امیدوارم از آنچه در این دو کارگاه آموختند، برای فهم بهتر آثار ادبی و همچنین زندگیِ پیرامون‌شان استفاده کنند. عکس زیر در پایان کارگاه‌ها به یادگار گرفته شد.

این عکس چند روز پیش، بعد از جلسه‌ی دفاع پایان‌نامه‌ی دوست خوبم آقای رمضانی گرفته شد. پایان‌نامه‌ی ایشان در رشته‌ی ادبیات تطبیقی و در موضوع رمان و فیلم پسامدرن نوشته شد. ایشان پنج فیلم منتخب پسامدرن ایرانی را از نظر تکنیک‌هایی که در رمان‌های پسامدرن استفاده می‌شود، بررسی کرده بود. کار کردن با دانشجویی که به موضوع پایان‌نامه‌اش حقیقتاً علاقه‌مند است و با تمام وجود خود را وقف تحقیق و نوشتن پایان‌نامه‌ای بدیع و اصیل می‌کند، برای استاد راهنما هم به همان میزان لذتبخش است.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)،  نشست نقدوبررسی رمان «پنجره‌ای مشرف به میدان» نوشته هوده وکیلی برگزار می‌شود.
[این رمان] داستانی پُرشخصیت و پُرماجرا است که راوی اول‌شخص آن را روایت می‌کند. داستان مواجهه‌ی آدم‌های یک ساختمان با یکدیگر را روایت می‌کند، مواجهه‌ای که رفته‌رفته از روزمرگی فاصله می‌گیرد و در نهایت به مرگ زنی جوان می‌انجامد. هوده وکیلی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه علامه طباطبائی است و پیش از این از او مجموعه شعری نیز منتشر شده است.

در نشست نقدوبررسی این کتاب، حسین پاینده به عنوان منتقد حضور دارد. این جلسه دوشنبه دوم بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱۷ تا ۱۹ در ساختمان مرکزی نشر چشمه واقع در خیابان کارگر شمالی، تقاطع بزرگراه شهید گمنام، کوچه چهارم، پلاک ۲ برگزار خواهد شد.

 شرکت در این جلسه برای همه‌ی علاقه‌مندان آزاد است.