برچسب: نقد ادبی

انتشارات نیلوفر چاپ سوم کتاب گفتمان نقد را، با عنوان فرعی «مقالاتی در نقد ادبی»، منتشر کرد. این کتاب مجموعه‌ای از مقالاتی است که هر یک از آن‌ها رهیافتی در نقد ادبی مدرن یا مفاهیمی از نظریه‌های ادبی جدید را تبیین می‌کند و یا در نقدی عملی بر یک اثر ادبی به کار می‌برد. از جمله اهداف مؤلف، تأکید گذاشتن بر ماهیت نظام‌مند نقد و اتکاء آن به نظریه است. در نقدهای ارائه‌شده در این کتاب، هم از رهیافت فرمالیستی برای قرائت متون ادبی بهره گرفته شده است و هم از رهیافت‌های روانکاوانه و فمینیستی و غیره، با این امید که پیکره‌بندیِ کتاب بتواند ماهیت دموکراتیک نقد ادبی را ــ که از تکثرگرایی و چندصدایی بودنِ آن ناشی می‌شود ــ به وجهی تا حد ممکن شایسته نشان دهد. فرمالیسم، نقد روانکاوانه، پسامدرنیسم، فمینیسم، مطالعات فرهنگی، و تئاتر معناباختگی از جمله‌ی مباحث کتاب حاضر هستند. برخی از آثاری که در این کتاب نقد شده‌اند، عبارت‌اند از: رمان‌های جزیره‌ی سرگردانی و ساربانْ سرگردان اثر سیمین دانشور، داستان کوتاه «بچه‌ی مردم» اثر جلال آل‌احمد، شعر «دریا» سروده‌ی شفیعی‌کدکنی، فیلم سلام سینما ساخته‌ی محسن مخملباف، اشعاری از سهراب سپهری و آثاری از برخی داستان‌نویسان و شاعران و نمایشنامه‌نگاران غیرایرانی. این چاپ در واقع ویراست دوم کتاب گفتمان نقد است. در این ویراست علاوه بر افزودن پنج مقاله‌ی جدید به کتاب، کلیه‌ی مقالات ویراست اول مورد بازنگری قرار گرفته و مطالب جدیدی به آن‌ها اضافه شده است.

فهرست مطالب کتاب گفتمان نقد به قرار زیر است:

• پیش‌گفتار ویراست اول
• پیش‌گفتار ویراست دوم

بخش نخست: نظریه و نقد رمان

• سیمین دانشور، شهرزادی پسامدرن
  

بخش دوم:‌ نظریه و نقد داستان کوتاه

• اهمیت زاویه‌ی دید در داستان کوتاه، با نگاهی به داستان «بچه‌ی مردم»
  
• شخصیت‌پردازی در داستان کوتاه
  
• روانکاوی شخصیت روان‌رنجور در داستان «زنی که مردش را گم کرد»
  
• تصویر انسان آینده در داستانی علمی ‌ـ تخیلی از صادق هدایت
• نقدی فمینیستی بر داستان کوتاه «رؤیای یک‌ساعته»
• زندگی: عشق و دیگر هیچ …؛ نقد داستان «پس و پیش»
  

بخش سوم: نظریه و نقد شعر

• مبانی فرمالیسم در نقد ادبی، همراه با نقدی بر قطعه شعری از سهراب سپهری
  
• تبلور مضمون شعر در شکل آن؛ نقدی فرمالیستی بر شعر «دریا» سروده‌ی شفیعی‌کدکنی
  
• دیدگاه مشترک والت ویتمن و سهراب سپهری؛ مقایسه‌ی اشعار دو شاعر از منظر ادبیات تطبیقی
  

بخش چهارم:‌ نقد فیلم

• سلام بر پسامدرنیسم در سینما؛ بدعت‌هایی از جنس زمانه‌ی ما در فیلم سلام سینما
  

بخش پنجم:‌ نقد نمایشنامه

• معناباختگی در نمایشنامه‌ی خلأ

بخش ششم: مباحث نظریِ‌ نقد

• بیگانه‌ی آشنا؛ گفتاری درباره‌ی روانکاوی و نقد ادبی
• تفاوت‌های کیفی بین داستان کوتاه و رمان، با نگاهی به آثار هوشنگ گلشیری
• امپرسیونیسم در ادبیات داستانی
• ریشه‌های تاریخی و اجتماعی رمانتیسم
• تجددخواهیِ ادبیِ هدایت
• جایگاه ادبیات عامّه‌پسند در مطالعات فرهنگی
• برآمدن شکل‌های جدید نگارش در ادبیات معاصر فارسی

بخش هفتم: ضمائم

• داستان «بچه‌ی مردم» (جلال آل‌احمد)
• داستان «زنی که مردش را گم کرد» (صادق هدایت)
• داستان «رؤیای یک‌ساعته» (کِیت شوپن)
  
• داستان «پس و پیش» (ایان مکیوئین)
• نمایشنامه‌ی «خلآ» (اوژن یونسکو)
• نمایه‌
  

 

انتشارات نیلوفر: تهران، خیابان انقلاب، خیابان دانشگاه؛ تلفن: ‌۶۶۴۶۱۱۱۷

خرید اینترنتیِ این کتاب از سایت انتشارات نیلوفر: www.behanbook.ir

حسین پاینده از هفته‌ی چهارم آذرماه ۹۴، کارگاه‌های زیر را برگزار خواهد کرد:

۱. کارگاه شالوده‌های نقد ادبی (شنبه‌ها، ۱۷/۳۰-۱۶، شروع کارگاه از ۹۴/۹/۲۸)

۲. کارگاه نقد ادبی روانکاوانه (شنبه‌ها، ۱۹/۳۰-۱۸، شروع کارگاه از ۹۴/۹/۲۸)

۳. کارگاه داستان‌نویسی (دوره‌ی مقدماتی) (سه‌شنبه‌ها، ۱۷/۳۰-۱۶، شروع کارگاه از ۹۴/۱۰/۱)

۴. کارگاه نویسندگی خلاق (سه‌شنبه‌ها، ۱۹/۳۰-۱۸، شروع کارگاه از ۹۴/۱۰/۱)

 محتوای هر یک از این چهار کارگاه به شرح زیر است:

۱. کارگاه شالوده‌های نقد ادبی

هدف از این کارگاه که در ۱۰ جلسه برگزار خواهد شد، آشنایی علاقه‌مندان به نقد ادبی با مبانی نظری نقد است. این کارگاه برای کسانی در نظر گرفته شده است که در رشته‌ی تحصیلی خود درسی درباره‌ی نظریه و نقد ادبی نگذرانده‌اند و هیچ دانشی درباره‌ی نقد ندارند. در این دوره‌ی آموزشی، ابتدا تعریف‌های نادرست اما متداول از نقد ادبی معرفی می‌شوند و ضمن بررسی نمونه‌هایی از شبه‌نقد،‌ اِشکالات مقالاتی که بر اساس این تعریف‌های نادرست نوشته شده‌اند مشخص می‌گردد. در مرحله‌ی بعد تعریف‌های علمی از چیستیِ نقد و شیوه‌ها و رویکردهای آن ارائه می‌شود. در این مرحله همچنین نمونه‌های از شعر و داستان کوتاه در کارگاه به صورت عملی نقد می‌شوند. جلسات اولیه‌ی این کارگاه به بنیان‌های نظری نقد ادبی در آراء و اندیشه‌های فلاسفه‌ی یونان باستان مانند افلاطون، ارسطو،‌ هوراس،‌ لونگینوس و دیگران اختصاص دارد و سپس تحولات بعدی نقد تا پیدایش «مطالعات فرهنگی» در نیمه‌ی دوم قرن بیستم پیگیری می‌شود. شالوده‌های نقد ادبی در این کارگاه با اشاره به متون ادبی ایرانی (شعر و داستان کوتاه) تدریس می‌شود و در بخش مطالعات فرهنگی چند آگهی تجاری از منظر نقد فرهنگی بررسی خواهند شد.

برنامه‌ی این کارگاه با هدف تربیت منتقدان ادبی برای کار در مطبوعات و مراکز پژوهشیِ مرتبط با مطالعات ادبی تنظیم شده است. با این حال، علاقه‌مندان به ادبیات که می‌خواهند از متون ادبی التذاذی زیبایی‌شناختی ببرند و ادراک خود از نحوه‌ی معناآفرینیِ این متون را افزایش دهند نیز می‌توانند در این کارگاه شرکت کنند و از مطالب آن برای فهم بهتر ادبیات استفاده کنند.

۲. کارگاه نقد ادبی روانکاوانه

این دوره‌‌ی آموزشی به منظور آشنایی با نظریه‌ی روانکاوی کلاسیک و کاربرد آن در نقد عملیِ متون ادبی و فیلم‌های سینمایی برگزار می‌شود. نقد روانکاوانه امروزه یکی از پُرطرفدارترین و مهم‌ترین رهیافت‌های نقد ادبی محسوب می‌شود و شرح و تبیین روش‌شناسیِ آن یک فصل مستقل از همه‌ کتاب‌های جدید در حوزه‌ نظریه و نقد ادبی را به خود اختصاص داده است. نقد روانکاوانه ماهیتی میان‌رشته‌ای دارد و بویژه از زمانی در ادبیات کاربرد پیدا کرد که متون اصلی نظریه‌‌ی روانکاوی در چند دهه‌‌ی نخستِ قرن بیستم به طور گسترده منتشر شدند. از آن زمان تاکنون، این نظریه در بسیاری از حوزه‌های علوم انسانی، بویژه مطالعات هنری و ادبی، تأثیر گذاشته است. «کارگاه نقد ادبی روانکاوانه» از جمله با این هدف برگزار می‌شود که با معرفی دقیق و درستِ نظریه‌ روانکاوی، بویژه در حوزه‌ مطالعات نقادانه‌ ادبی و هنری، چشم‌انداز روشنی از مفاهیم بنیادی و روش‌شناسیِ خاص این رهیافت ترسیم کند. هدف این است که شرکت‌کنندگان پس از اتمام این دوره‌ آموزشی به درستی بدانند که نظریه‌ روانکاوی چیست، مفروضات اساسیِ آن کدام‌اند، چه مقاصدی را دنبال می‌کند، روش‌شناسیِ آن چیست و چگونه در نقد متون ادبی و آثار هنری به کار می‌رود. به این منظور، علاوه بر توضیح مبانی تئوریک روانکاوی و شرح اصطلاحات و روش‌شناسیِ آن، یک فیلم سینمایی و چند داستان کوتاه از منظر این نظریه نقد خواهند شد.

۳. کارگاه داستان‌نویسی (دوره‌ی مقدماتی)

هدف از این کارگاه که طی ۱۰ جلسه برگزار خواهد شد، افزایش مهارت‌های خلاقانه‌ی نویسندگان نوقلم است که قصد دارند داستان‌نویسی را به طور جدی و حرفه‌ای دنبال کنند. رویکرد این کارگاه به داستان‌نویسی مبتنی بر نظریه‌هایی ادبی و شناخت سبک‌های داستان‌نویسی در ادبیات ایران و جهان خواهد بود. شرکت‌کنندگان در این دوره می‌بایست از شناخت مقدماتی درباره‌ی عناصر داستان برخوردار باشند (زاویه‌ی دید، شخصیت، پیرنگ، کشمکش، …). در هر یک از جلسات، نخست بحثی نظری درباره‌ی شیوه‌های داستان‌نویسی انجام خواهد شد و سپس داستانی که یکی از شرکت‌کنندگان کارگاه نوشته است در جمع خوانده و بررسی می‌شود. در بحث راجع به داستان‌ها، شیوه‌ی به‌کارگیری خلاقانه و هدفمندِ عناصر داستان برای القای درونمایه‌ی مورد نظر نویسنده بحث خواهد شد. این کارگاه پیش‌نیاز شرکت در «کارگاه داستان‌نویسی (دوره‌ی پیشرفته)» است که متعاقباً با برگزیده‌ای از شرکت‌کنندگان در کارگاه مقدماتی برگزار خواهد شد.

۳. کارگاه نویسندگی خلاق

هدف از «کارگاه نویسندگی خلاق» که در ۱۰ جلسه برگزار خواهد شد، افزایش مهارت‌های خلاقانه‌ی نویسندگانی است که قصد دارند داستان‌نویسی را به‌طور جدی و حرفه‌ای دنبال کنند. شرکت‌کنندگان در این کارگاه می‌بایست پیشتر دوره‌های «کارگاه داستان‌نویسی مقدماتی» و «کارگاه داستان‌نویسی پیشرفته» را (مجموعاً در ۲۰ جلسه) گذرانده باشند. این کارگاه کمتر جنبه‌ی نظری و بیشتر جنبه‌ی عملی دارد؛ با این حال، بحث‌های نظری به فراخور نیاز در این کارگاه مطرح خواهند شد.

کتاب نقد ادبی و دموکراسی، با عنوان فرعی «جستارهایی در نظریه و نقد ادبی جدید»، مجموعه‌ای از مقالات است که با هدف دامن زدن به تکثر آراء و نیز به منظور تأکید بر شالوده‌ی دموکراتیک این حوزه از علوم انسانی منتشر شده. بحث نظری درباره‌ی رابطه‌ی ارگانیک بین دموکراسی و نقد ادبی، به‌طور خاص در مقاله‌ای با عنوان «نقد ادبی و دموکراسی» ارائه شده است، اما هر یک از جستارهای این کتاب، از راه معرفی یا کاربرد نظریه‌های نقادانه، می‌کوشد تا بر این برنهادِ اصلی تأکید گذارد که نقد ادبی یعنی باور داشتن به تفاوت و حتی تباین اندیشه‌ها. نقطه‌ی پیوند جستارهای کتاب حاضر، همزیستی رهیافت‌های متمایزی است که هر کدام به شیوه‌ی خاصِ خود پرتوی روشنی‌بخش بر معنای متون ادبی می‌افکند. بخش بزرگی از مطالب این کتاب به «مطالعات فرهنگی» مربوط می‌شود که در زمره‌ی متأخرترین و یقیناً پُرطرفدارترین رهیافت‌ها در نظریه و نقد ادبی جدید است. اختصاص این حجم از کتاب حاضر به مطالعات فرهنگی بویژه به این دلیل صورت گرفته است که ماهیت میان‌رشته‌ای این رویکردِ نو، تبلور تمام‌عیاری است از همان اصل دموکراتیکی که همه‌ی ما را به درهم‌آمیختن صداها ــ و نه حذف آن‌ها ــ فرامی‌خوانَد. سایر بخش‌های کتاب به مباحث مهمِ نقد ادبیِ معاصر ــ مانند پسامدرنیسم در ادبیات داستانی، مرگ مؤلف در نظریه‌های ادبیِ جدید، و … ــ اختصاص دارد.

فهرست مطالب کتاب نقد ادبی و دموکراسی به قرار زیر است:

«یکشنبه‌های انسان‌شناسی و فرهنگ» عنوان سلسله نشست‌هایی است که از مدت‌ها پیش به طور منظم به همت دکتر ناصر فکوهی (استاد برجسته‌ی انسان‌شناسی) و همکاران پُرتلاش او در انجمن انسان‌شناسی و فرهنگ برگزار می‌شود. در شصت‌وسومین نشست این برنامه‌ی پژوهشی، حسین پاینده یکی از دو سخنرانی خواهد بود که با عنوان «تحلیل گفتمان در تصویر: رویکردی نشانه‌شناختی» صحبت خواهد کرد.

زمان برگزاری نشست: یکشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۴، ساعت ۱۶ الی ۱۹

مکان برگزاری نشست: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات واقع در تهران، خیابان ولی‌عصر، نرسیده به میدان ولی‌عصر، خیابان دمشق، پلاک ۹

اطلاعیه‌ی سایت «انسان‌شناسی و فرهنگ» دربار‌ه‌ی این نشست بدین قرار است:

شصت‌وسومین نشست «یکشنبه‌های انسان‌شناسی و فرهنگ» با موضوع: «نشانه‌شناسی تصویری» روز یکشنبه ۱۷ آبان ماه ۱۳۹۴، از ساعت ۴ تا ۷ بعدازظهر در مکان جدید برگزاری نشست یکشنبه‌ها واقع در پژوشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار خواهد شد. در این نشست فیلم مستند «گفت‌وگو با انقلاب» ساخته‌ی آقای روبرت صافاریان به نمایش در خواهد آمد. سخنران اول این برنامه آقای دکتر حسین پاینده (نویسنده، منتقد ادبی، منتقد فیلم و استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی) هستند که با عنوان «نشانه‌شناسی تصویری مذاکرات هسته‌ای» صحبت می‌کنند و سخنران دوم آقای رامتین شهبازی (نویسنده و منتقد سینما و فیلم) هستند که صحبت‌های‌شان را با عنوان «خوانش شیردل از عکس‌های گلستان در مستند “قلعه”» ارائه خواهند کرد.
مکان: میدان ولی‌عصر، خیابان ولی‌عصر، خیابان دمشق، شماره ۹، پژوشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات
زمان:  ساعت ۴ تا ۷ بعداز ظهر  یکشنبه  ۱۷ آبان ماه ۱۳۹۴
برنامه رأس ساعت ۴ بعد از ظهر شروع می شود. لطفاً یک ربع پیش از شروع، در محل حاضر باشید.
ورود برای همه‌ی علاقمندان آزاد است.

سخنرانی حسین پاینده در این نشست درباره‌ی برخی از مهم‌ترین مفاهیم نشانه‌شناسی و کاربرد آن‌ها در تحلیل دلالت‌های گفتمانیِ تصویر خواهد بود. او در این سخنرانی همچنین چند تصویر را از منظر نشانه‌شناسی تحلیل خواهد کرد، از جمله تصاویری از محمدجواد ظریف (وزیر امور خارجه) که بویژه در فضای مجازی وسیعاً به اشتراک گذاشته شده است. رئوس بحث پاینده را در متن زیر می‌توانید بخوانید:

اگر به پیروی از نظریه‌پردازان مطالعات فرهنگی اصطلاح «متن» را توسّعاً به معنای هر گونه نظام معناسازِ نشانه‌ای در نظر بگیریم، آن‌گاه باید گفت بخش زیادی از متونی که آحاد جامعه‌ی معاصر را در زندگی روزمره احاطه کرده‌اند، عبارت‌اند از انواع‌واقسام تصویر، یا به تعبیری دقیق‌تر «ایماژ». در واقع، مشارکت در فرایندهای زندگی روزمره (فرایندهایی از قبیل کار، خرید کردن، موج‌سواری در اینترنت، تماشای تلویزیون، و …) یعنی قرار گرفتن در معرض تصاویری که با تبعیت از رمزگان فرهنگی جامعه (اعم از رمزگان گفتمان مسلط یا رمزگان پاره‌گفتمان‌های نامسلط) معانی خاصی را به ذهن مخاطبان متبادر می‌کنند. این ایماژها با چنان کثرتی در دیوارهای شهر، بدنه‌ی اتوبوس‌ها، صفحات روزنامه‌ها و مجله‌ها، نمایشگرهای کامپیوترها و تلفن‌های همراه به چشم می‌خورند که باید گفت همه‌ی ما هر روز با هزاران تصویر بمباران می‌شویم، چندان که به قول منتقد فرهنگی و نظریه‌پرداز پسامدرنیته ژان بودریار، در جامعه‌ی معاصر تشخیص واقعیت از تصاویری که واقعیت را شبیه‌سازی می‌کنند («امر وانموده») ناممکن شده است. برخی از تابلوهای نقاش آمریکایی اندی وارهُل بازنمایی هنریِ همین وضعیت هستند.

نشانه‌شناسی دانشی است که می‌کوشد که نحوه‌ی ایجاد معنا در متون را از منظر کارکرد نشانه‌ها تبیین کند. نشانه‌شناسیِ سوسوری چهارچوب نظری و مفاهیم کاربردیِ مناسبی برای تحلیل معانیِ مستتر در ایماژهای زندگی روزمره به دست می‌دهد. از جمله‌ی مهم‌ترینِ این مفاهیم می‌توان به «دال»، «مدلول»، «لانگ»، «پارول»، «همنشینی» و «جانشینی» اشاره کرد. این مفاهیم عیناً در تحلیل‌های لوی استراوس و سایر انسان‌شناسان ساختارگرا به وفور استفاده می‌شود. در این سخنرانی با استفاده از مفاهیم نشانه‌شناسی سوسوری، چند تصویر (از جمله تصاویری از محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه) تحلیل خواهد شد تا نظام معناسازانه‌ی گفتمانیِ مستتر در آن‌ها معلوم شود. این تحلیل‌ها با رویکردی میان‌رشته‌ای و با به‌کارگیری برخی از مفاهیم پُرکاربردِ نقد ادبی (استعاره، مجاز مرسل، بینامتنیّت، …) ارائه می‌شوند تا بر ربط مطالعات نقادانه‌ی ادبی با تحلیل‌های فرهنگی تأکید گذاشته شود.